Ka med kanalferie på Bømlo?

Idyllisk i Røyksundkanalen på Bømlo. (Eige foto)

Lever eg til neste år og har helså og ikkje har seldt båten, skal eg ta med meg kånå og dra på kanalferie til Bømlo. Nå har det vore fleire sure somrar på rad. Alt ligg til rette for at sommaren 2017 skal bli strålande. Det har me vestlendingar verkeleg fortjent.

Bømlo har alt som båtfolk vil ha. Store og små øyar, holmar i alle storleikar. All slags løgne navn i desse traktene. Her finn du øyane Aga og Agasøster, Vidare har du Fattigmannsvika, Svelto, Matløyso, Olvondo, Fleskøyno og Dørastokken.

 Du kan velja og vraka i naturhavner der du kan kasta dreggen og legga baugen mot land. Her er det nymotens gjestehavner og gamle handelsstader som Brandasund og Skjeret der Nillo regjerte i si tid.

Du kan lett bruka ei veka på å utforska Bømlo.

Me greidde å klora oss heilt opp til Bergen med båten på vår seine sommarferie i august. Fekk oss fin plass på Zakken innerst i Vågen på ein mandag og eit vindusbord på Holbergstuen med strålande utsyn over Torgalmenningen.

Neste dag var det strålande vêr. Eit raskt besøk i Mariakirken før me sette kursen sørover. Tenk der gifta me oss i 1972. Og kavar framleis med kvarandre etter snart 44 år.

Så gjekk turen sørover i sol. Forbi Flesland og Sotra og gjennom Austevoll. Me passerte Bekkjarvik og styrte mot Bømlo. Sørover gjennom Engesund har me gått mange gonger. Der er det så grunt at dei gamle fiskaskøytene skrapte nedi botnen når dei var lasta. Men botnen var så fin at det gjekk godt kvar einaste gong, har eg høyrt.

"Tonjer" gjekk mange år i rute på vestsida av Bømlo.

Denne gongen gjekk kursen lenger mot vest og inn i Nyleia der dei større båtane finn raskaste vegen sørover. Deretter gjekk me i sakte fart mellom holmane og glei nedover (på kartet) på vestsida. Ytra leiå som dei sa. I denne ruta var det Haugesund Damp sine båtar, "Stolmen" og "Tonjer" som gjekk i alle år i allslags vêr mellom Haugesund og Bergen. Dei tok heile vestsida for seg: Brandasund, Urrangsvåg, Øklandsvåg, Melingsvåg, Hiskjo, Mælandsvåg, Alsvåg, Finnås,  Lykling, Grutle og Espevær til slutt.

Når ein svingar rundt holmar og skjer med berre plottaren til hjelp, er det alltid ein viss fare for å enda i ein blindtarm i labyrinten. Det sundet du går i, har ikkje noko utløp. Du må tilbake same vegen som du kom. Slike tabbar har eg gjort mange gonger. For å unngå dette, hadde eg plukka fram eit gammalt, stort papirkart slik at eg hadde heile oversikten.

På den spesielt fine seinsommardagen vinka me til solslikkande seilbåt-entusiastar og tyske fisketuristar, ein og annan hytteeigar og lakseoppdrettarar i full fart med sine raske arbeidsbåtar.

Me gleid inn mot Kulleseidkanalen. Om den står det følgjande på Wikipedia:  Kulleseidkanalen ligger ved tettstedet Finnås på øya Bømlo i Bømlo kommune i Hordaland. Kanalen ble ferdigstilt i 1856 for å lette båtene sin ferd mellom østsiden og vestsiden av Bømlo. Kanalen ble utvidet og gjort dypere og breiere i perioden 1927-1935 og består av tre kanaler (Austre, midtre og vestre kanal). Total lengde for kanalanlegget er 1,7 kilometer.^[1]

I dag er kanalen et lite handelssted og turiststed, med blant annet dagligvareforretning, bensinstasjon og en populær gjestehamn. Det er planer om å lage et badeland ved Kulleseidkanalen.

Kartet er henta frå Google.

 På nettsidene til Bømlo kommune står det ein  lang artikkel om heile historien til Kulleseidkanalen. Hadde me hatt lenger ferie og meir sol i vente skulle me overnatta i gjestehavna midt inn i  kanalen.Typisk at ein rek forbi og tenkjer neste gong, neste år og så vidare.

Klart for neste kanal: Røyksund-kanalen. Om denne står det følgjande i Wikipedia: Røyksundkanalen er en kanal ved Røyksund i Bømlo kommune i Sunnhordland. Kanalen ligger nord for Mosterhamn i Vestre Spissøysundet og skiller Moster fra det øvrige Bømlo. Her ligger Skogbu asylmotta og en populær småbåthavn og badeland. 

Badelandet i Røyksund-kanalen var flott og populært då det var nytt for snart 30 år sidan. Ungane våre kosa seg der i si tid. Det virka ikkje som om gjestehavna og badelandet greidde å halda seg heilt på topp i popularitet, men kanalen i seg sjølv er stadig ein idyll.

Men au au. - Kanalen er stengt på grunn av mudringsarbeid, sto det på eit svært skilt då me styrte inn i kanalen. OK. Då går me så langt me kjem, tenkte eg. Folk smilte då dei såg me rek forbi. Ingen som ropte og sa at me måtte snu. Kanskje arbeidet ikkje er starta ennå? Det såg lovande ut. Men plutseleg låg den svære blå lekteren midt i leia. Me må visst snu og gå tilbake?

Arbeidsfolka hjelpte oss forbi lekteren. Du ser at det er smalt for
gummibåten også. Den kom rett bak oss. 

Men nei. Plutseleg sto det to arbeidskledde mannfolk på lekteren og vinka på oss. Dei hjelpte oss forbi. Det var smalt, men alt gjekk fint. Me slapp gjennom og ferda gjekk vidare sørover.  

Nå har eg vore inne på nettet og lese at mudringsarbeidet i Røyksundkanalen for to år sidan. Planen er at arbeidet skal vera ferdig i 2017, fann eg også ut. Får håpa at småbåttrafikken slepp gjennom i sommarferien neste år. Viss ikkje, må me kanskje utsetja kanalferien på Bømlo eit år.

Kim veit? Den som lever, får sjå. 

Flybensin-drama i Åmøyfjorden!

Aftenbladet lørdag 26. oktober 1957.

- Alarm i Åmøyfjorden, melder Aftenbladet med store bokstavar på fyrstesida lørdag 26. oktober 1957. Flybensinen flyt i fjorden etter at den britiske tankbåten "British Drummer" har gått på Klovningen i Åmøyfjorden ved midnattstider. Det er forbud mot bruk av åpen eld på Åmøy og Rennesøy.

"British Drummer", tilhøyrande British Petroleum, kom frå Grangemouth i Skottland  og var lasta med 5000 tonn bensin som skulle lossast ved tankanlegget til Norsk Brændselsolje på Lurahammaren. Skipet med ein besetning på 35 - 40 mann hadde vore på Lurahammaren mange gonger før. Skipet tok norsk los ved Feistein seint på fredagskvelden. Han var på brua då skipet grunnstøytte i regntjukne.

Grunnstøytinga var så kraftig at braket kunne høyrast på Åmøy. "British Drummer" blei ståande med baugen oppå holmen i kurs mot fyrlykta.

Årsaka til at eg bloggar om dette: Det finst folk på Strandalandet som trur at dei berre kan ta ein telefon til meg viss dei lurer på noko med ein gammal båt. - Eg hugsar ein svær båt som sto på land ved Klovningane. Me såg den frå Tau då me gjekk heim frå skulen. Trur det var ein Stavangerske-båt. Finn det ut for meg, kommanderte den pensjonerte skipperen. Etter å ha snakk med ein del folk som veit meir enn meg om ulike dramastiske hendingar i fjordane vår, fann eg fram til denne hendinga i Aftenblad-arkivet som er ei gullgruve for alle som er interesserte i gamle dar. Det var Per Heng frå Tau som hugsa navnet på "British Drummer"  og dermed var det berre å søka i veg.

Det var nok "British Drummer"  fyrsteklassingane på Tau, Helge Strand, Hogne Fjellanger og dei andre småungane såg då dei gjekk heim frå skulen i oktober 1957.

Dei britiske sjøfolka blei om bord i det grunnstøytte tankskipet heile tida. Heile området blei sperra av politi og brannvesenet på grunn av eksplosjonsfaren. Folk var varsla over NRK om den dramatiske situasjonen.

Aftenbladet 28-10-1957.

Slepebåten "Rosenberg V" låg saman med andra båtar klar på god avstand for å trekkja havaristen av grunnen når det blei gitt klarsignal.

- Det er stritt ikkje å få seg ein røyk, sa ein Åmøy-mann som Aftenbladet sin utsende møtte laurdag formiddag. Men Åmøy-mannen håpa at alle tok forbodet mot åpen eld alvorleg så lenge det var eksplosjonsfare. Og tenk så godt det blir med ein røyk når faren er over, sa mannen. Forbodet blei ståande over helga. Om Åmøy-mannen greidde å avstå for røyking så lenge, veit eg ingenting om.

"British Drummer" sto godt på Klovningen. Det blei gjort fleire forsøk på å dra havaristen av på lørdagen. Men fyrste etter at 300 tonn med bensin var lasta over i tankskipet "Banco", greidde "Rosenberg V" å trekkja tankskipet av grunnen natt til søndag.

"British Drummer" blei ankra opp i Åmøyfjorden. Etter kort tid kom tankskipet "British Bugler" til Åmøyfjorden og henta 4200 tonn bensin som blei ført til Trondheim. "British Drummer" blei liggjande ei tid ved BP-anlegget på Lurahammaren for å lufta ut tankane. Deretter gjekk skipet til Rosenberg for å bli reparert.

Då tankskipet gjekk ut av dokka på Rosenberg var det blitt norsk. Oslo-rederiet Ruud Pedersen var ny eigar. "Anella" blei det nye navnet. Året etterpå overtok Butcha Godager og nå blei navnet "Norse Commander". Tankskipet var i drift fram til 1966.

28. november 1957 melde Aftenbladet at det hadde vore nye sjøforklaring etter "British Drummer".
Det var Rosenberg Mek. Verksted som hadde begjært sjøforklaring. Dei ville ha avklart om "Rosenberg V" hadde berga "British Drummer" eller berre gitt assistanse. Spørsmålet var nok om kor stort beløp Rosenberg hadde krav på etter dramaet på Åmøyfjorden. Svaret har eg ikkje funne i avisa.

Frå Tasta til Bryne for 17 kroner!

For 17 kroner kan du reisa heilt frå Tasta til Bryne viss du er gammal nok.

Er du ein av dei som var med på å byggja landet? Då er du minst like gammal som meg og har rett på honnør-billett på bussen. Sjølv er eg ein forferdeleg klossmajor som aldri har bygd ein skit. Men reiser likevel for barnepris både på bussar og ferjer.

Sist fredag hadde kånå reist frå meg. Dette skulle eg feira dagen etterpå med å ta ein tur til Bryne. Det skulle vera Kalle Fjogstad-konsert på Thime Station, puben til Magnus.

Å reisa med tog til Jæren er ganske kjekt. Blir alltid i godt humør av det. For 50 år sidan begynte eg på gymnaset der ute og kan mimra mykje om skuletida på ein halvtimes togtur. Men uff og fy! Det var jo buss for tog. Gidde eg det?

Nei. Derfor tok eg den heilt ut. Kaffor ikkje prøva å ta Kolumbus-buss frå Tasta til Bryne?  Over Grønland på ski har eg aldri gått. Men i mi tid som bladfyk i Aftenbla reiste eg Rogaland rundt med buss ein sommar og haika frå Ålgård til Mjøsa  for å reisa med Skibladner eit anna år. La meg prøva eit nytt buss-eventyr.

Då eg¨hadde fylt 67 år tidlegare i år, var eg inne på Byterminalen i Stavanger og kjøpte meg eit Kolumbus-kort som gir meg honnørpris på båt og buss. Så nå tek eg dei grønne bussane både nå og då. Og eg likar det.

Rett før klokka 12 sto eg nybarbert og klar på busstoppet ved Tasta sykehjem på Randabergveien. Kolumbus-kortet mitt blei tappa for 17 kroner då eg steig på buss nr. 1. 10 minutt seinare var eg i byen.

Eg stilte meg opp på Byterminalen på den plassen der Sandnes-bussane har stått heilt sidan den tida då dei blå NSB-bussane gjekk til sykkelbyen. Der kom buss nr. 2. Der steig eg om bord. - Overgang. God tur! sto det på kortlesaren i bussen. Denne bussen gjekk til Sandnes, men ikkje heilt strake vegen. Eg fekk med både Larsamyrå og andre halvekstotiske stopp før bussen enda opp på Ruten i 10 på ett-tida.

På Ruten på Sandnes er det mange busstopp. Eg såg for meg ein heil jobb for å finna rette stoppet for ein buss vidare sørover. Det blei grusomt enkelt. Buss nr. 52 sto klar eit par meter unna. Den gjekk til Bryne og Lyefjell klokka ett.

- Overgang. God tur, forkynte kortlesaren på denne bussen også.

Stemninga på bussen var utruleg fin. Den vennlige sjåføren var verken norsk eller polsk. Han var fødd mykje lenger sør enn både Norge og Polen og kjørt mjukt og fint og behandla alle dei reisande, både nye og gamle landsmenn med respekt.

Det sto jo både Lyefjell og Bryne på bussen. Som honnørturist hadde eg ikkje hatt noko mot ein tur om den nye høgfjellsbyen på Jæren før eg kom til Bryne, men bussen gjekk den gammeldagse veien forbi Gandal og Kleppekrossen til Bryne.

I halv to-tida steig eg av på Bryne stasjon. Der skifta bussen nummer. Nå blei den nr. 50 og skulle til Lyefjell.

Halvannan time tok det frå Tasta til Bryne for 17 kroner.

På returen til Stavanger nytta eg meg av buss for tog-tilbudet. Det kosta 83 kroner.

Ein spennande buss-dag. Pluss Kalle Fjogstad-konsert. Den og var kjekke.





 

Kan melkebåten "Kløver" få eit nytt liv i Erfjord?

Den gamle "Kløver" er nokså forfallen slik den ligg i Lysekil
i dag. Kan den bli som ny igjen? Foto: Edvard Levarskjer

Kan den gamle, slitne trebåten "Vågen" som nå ligg i Lysekil på den svenske vestkysten  hentast heim til Erfjord og gjenoppstå som den segnomsuste melkebåten "Kløver" igjen?

Ein del entusiastiske erfjordbuar jobbar nå med dette spørsmålet. Dei har vore fleire turar i Lysekil og sett på båten som dei nå kan få overta vederlagsfritt av den nåverande eigaren.

For ein godt vaksen erfjordbu er det ingen båt som kan måla seg med "Kløver". Eigaren var erfjordbu, Magnus Fuglestein. Den var bygd av erfjordbuar på Erøyvik båtbyggeri på Erøy. Ruta gjekk frå Erfjord om Jelsa til Sand. "Kløver" frakta erfjordbuar pluss melk og varer til og frå den heimslege fjorden. Dessutan: Den var jo så fine! 

Heile Erfjord var stolte av melkebåten "Kløver". Bildet tilhøyrer
Thomas Fuglestein Bog. 

For 10 år sidan jobba Olav Erfjord med å kjøpa "Kløver" og føra den heim til Erfjord. Planane var så konkrete at Suldal kommunestyre løyvde 300.000 kroner til prosjektet. Men det blei ikkje noko kjøp. Dei kommunale pengane blei ikkje brukte.

I dag er Edvard Levarskjer, Thomas Fuglestein Bog, Olav Erfjord og Paul Sverre Fyljesvoll sentrale personar i "Kløver"-planane. Thomas Fuglestein Bog er son av den gamle eigaren Magnus Fuglestein. 

Melkebåten med plass til 11 passasjerar blei sett inn i ruta mellom Erford og Sand frå 1955. 

Då Ryfylkevegen blei åpna mellom Erfjord og Sand søkte Magnus Fuglestein om å få oppretta bilrute mellom Sand og Erfjord. Hans plan var å driva både med bilruta og oppretthalda melkebåtruta til dei veglause bygdene. Fuglestein hadde brei lokal støtte for planane, men søknaden blei avslegen i Samferdselsdepartementet. 

Fuglestein innsåg at slaget var tapt. 25. mars 1966 rykte han inn denne annonsa i Aftenbladet:

Magnus Fuglestein fekk seinare jobb som sjåfør i Suldal kommunale rutebilar. 

"Kløver" frakta melk, varer og folk i over ti år mellom Erfjord og resten
av verda i vel 10 år. 

7. januar 2006 hadde eg denne artikkelen om "Kløver" i Aftenbladet:

Melkebåten «Kløver» var bygd i Erfjord og var en liten, vakker rutebåt. Den gikk i vel ti år i melkerute mellom Erfjord og Sand fram til Ryfylkeveien gjorde den overflødig i 1966.

Magnus Fuglestein som hadde drevet med sjøverts melketransport i over 20 år, fikk da jobb som sjåfør i Suldal kommunale rutebilar. «Kløver» havnet i Sverige. Der er den fortsatt.

Fuglestein hadde kjøpt den gamle kutteren «Eskimo» fra Sunnhordland. Denne hadde han tenkt å sette i stand til ny melkebåt. Men da båtbyggerne på Erøy begynte å rive på den gamle båten, viste det seg at den var dårlig. Dermed ble «Kløver» et nybygg.

Tidligere hadde Fuglestein drevet melketransport med skøytene «Jena» og «Tor». Den nye «Kløver» var et stort framskritt for brukerne.

«Kløver» hadde fast liggeplass på Erøy. Herfra startet den klokka 7 hver morgen og gikk til Vik og tok opp ruta. Videre til Hålandsosen, Erøy, Tednes, Landsnes, Foreneset, Jelsa, Berakvam, Høyvik, Israelsneset til Sand der «Kløver» var framme ved 11-tida. Returen startet klokka 13.

Magnus Fuglestein var opptatt av å holde båten i pussen. Mellom Israelsneset og Sand på morgenen måtte dekksmannen pusse og vaske. Båten var fin som ny da det var slutt på melkeruta.

I vinterhalvåret gikk «Kløver» annenhver dag. Om sommeren gikk den daglig og hadde spann i to høyder på dekket. Det var ei dør i rekka på fordekket slik at det var lettere å ta om bord livdyr.

Som oftest var det passasjerer med. Enten folk som skulle til Sand eller erfjordbuer som reiste til Jelsa for å ta «Fjordsol» til byen.

Jan Tednes var på «Kløver» som dekksmann fra 1960 til 1964. Han var også vikarskipper da Magnus Fuglestein var syk en periode. Tednes var billettør på ferja «Hjelmeland». Tidligere kirkeverge Sven Foldøy i Hjelmeland og Helge Røgenes, senere kaptein på «Hjelmeland»,  har også fartstid på «Kløver». Thomas Fuglestein Bog, sønn av Magnus Fuglestein, er billettør på «Hjelmeland»

- En gang var det ei ku som skapte seg helt galen da den skulle om bord på Israelsneset. Den ble slaktet i salongen på «Kløver», fortalte Jan Tednes.
Samtidig med at Ryfylkeveien ble åpnet i 1965, søkte Magnus Fuglestein om konsesjon for å drive bilrute mellom Erfjord og Sand. Planen hans var å drive bilruta samtidig som han fortsatte med melkebåtruta til de veiløse bygdene. Samferdselsdepartementet avslo søknaden til tross for at et enstemmig årsmøte i Sand meieri støttet Fuglesteins søknad.

22. juli 1966 refererer Rogalands Avis fra et brev 150 oppsittere på strekningen Landsnes til Høyvik har skrevet til departementet med krav om tilfredsstillende transport for distriktene som fortsatt er avhengig av sjøverts befordring. Jelsa bakeri kunne ikke lenger sende brød til Foreneset og Erfjord og det var tungvint for pårørende å få besøke sine på det nybygde gamlehjemmet på Jelsa.

- Dersom folk i Erfjord er interessert i å kjøpe «Kløver» tilbake, selger jeg båten for den rette prisen,  sa eier Bjarne Isaksen i Lysekil i 2006.

«Kløver»:
Historikk: Bygd i 1954- 1955 som byggenr. 2 ved Erøyvik båtbyggeri i Erfjord for Magnus Fuglestein. Navn: «Kløver». Ble satt inn i den kombinerte melke- og passasjerruta mellom Erfjord og Sand. Sluttet i ruta 6. juli 1966. Da gikk melke- transporten fra Erfjord til Sand med bil. Båten ble senere solgt til Rudolf Stangeland, Forsand. Senere solgt til nordmann bosatt i Sverige. Skiftet eier flere ganger. I 1993 ble båten kjøpt på tvangsauksjon i Lysekil for 90.000 svenske kroner av Bjarne Isaksen, opprinnelig norsk. Han eier fortsatt båten som nå heter «Vågen». Ligger fortsatt i Lysekil.

Maskineri: Hovedmotor som ny. Finnøy tosylindret diesel- motor på 60 HK. Motoren ble skiftet ut av de nye svenske eierne i 1972 med en Volvo Penta MD 100 B på 150 HK. 

Marsjfart: 8 knop.

Kapasitet: Som ny passasjer-sertifikat for 11 passasjerer. Mål: Lengde: 15,25 meter. Bredde: 3,97 meter. Dybtgående: 2 meter.

Hallo Finn! Eg vil ikkje bli rådmann i Sveio!

Finn sender rådmannsjobbar til meg. Har det rabla for han?

Eg veit ikkje om eg skal le eller grina. For eit par veker begynte Finn å senda meg mailar der eg blir gjort merksam på ledige rådmannsstillingar rundt om kring i landet. Koss kan Finn ha funne på dette? Du veit sjølsagt kven Finn er. Treng ikkje presentera den karen meir.

Som guttunge sa eg rett nok at eg skulle bli stortingsmann og statsminister og den slags. Men rådmann, nei. Slike folk skal jo vera seriøse og gå med slips og driva med budsjett og greier. Ingenting for meg. Alt for mange framandord og lange dagar på eit stort kontor.

Kan det vera nokon som vil herja med med meg? Har dei sendt brev til Finn.no og bedt dei senda slike rådmannsannonser til meg? Ikkje nok med rådmannsjobbar. Eg får også andre gongs utlysingar av av hjelpepleiar i Modum og så vidare.

Nå sist vinter så eg på hus-annonser på Finn. Plutseleg kom det mailar frå Finn der dei gjorde meg merksam på nye leiligheter som var for salg. Eg hadde aldri bedt om den slags service. Men det interesserte meg litt. Nå har me kjøpt leilighet, men det strøymer stadig på med mailar om nye hus som er komne for salg.

Meg som rådmann i Sveio. Det skulle tatt seg ut. 

Men ledige rådmannsstillingar? Hallo, eg er 67 år og blei tildelt livsvarig AFT for fem år sidan. Kan ikkje Finn gå inn på netter og sjå at eg er for gammal til den slags.

Seinast i dag har eg fått mail om at det er ein ledig jobb som rådmann i Sveio? Eg vil ikkje bli rådmann i Sveio. Og Sveio vil slett ikkje ha meg som rådmann.

Nå har det komme nok mailar frå Finn. Det er ein telefon frå Norsk Tipping eg drøymer om i kveld.

"Fjordbris" - full fart og fin fasong i snart 70 år

Den moderne "Fjordbris" har ein rutefart på linje med hydrofoilane frå
1960-talet. Båten har Skyss-fargar, men er registrert i Stavanger. 

Blei nesten rørt av å oppdaga den nye "Fjordbris" då den låg ved kai på Bekkjarvik i Sunnhordland for eit par veker sidan. Blei ein rask kikk. Eit par minutt seinare var den svarte og oransje hurtigbåten i fart igjen. Lang og lettbeint la den i veg nordover i Austevollsleia.

Flott at Norled har teke vare på dei gamle navnetradisjonane til Stavangerske og har Stavangerske-flagget vaiande på kvar einaste hurtigbåt og ferje langs kysten.

Må vedgå at denne nye "Brisen" hadde gått meg hus forbi. Dette er ein katamaran (ikkje westamaran) som Norled overtok i februar 2014. Den 36,7 meter lange passasjerbåten er bygd av Brødrene Aa i Hyen og hadde byggjenumer 273. 240 passasjerar er det plass til om bord.

Skipsbyggjarane i Hyen kunne sopa inn ein fin bonus då det viste seg at "Fjordbris" gjekk raskare enn den garanterte farten på 35 knop i byggjekontrakten. På den tekniske prøveturen viste instrumenta ein fart på knapt 39 knop med 20 tonn dødvekt. Dette betyr at "Fjordbris" kan halda den planlagde rutefarten uten å pressa maskineriet for mykje og drivstoff-forbruket blir også mindre. Det står fire motorar om bord. "Fjordbris" kan halda god rutefart med ein motor ute av drift.

Båten er utvikla av bergensfirmaet Paradis Nautica i samarbeid med Brødrene Aa og Norled.

Ein flaggpryda "Fjordbris" i full fart på Sandsfjorden 21. juni 1950. Båten
er fullasta med sandsbuar som ville vinka til Kong Haakon på veg til Sauda.

Den fyrste "Brisen" hadde ein toppfart på 16 knop då den blei sett i fart i juni i 1948. Saman med søsterskipet "Fjordsol" var dette ei vidare-utvikling av fjordbussen "Fjorddrott" som var ein sensasjon då den kom i 1939 då dei gammaldagse dampbåtane dominerte fjordafarten på Vestlandet og resten av Norge. Den vekte oppsikt over store deler av verda.

Unge flotte jørpelandsjenter på 50-talet fotograferte framføre
 moderne "Fjordbris". Foto: Strand Historie- og ættesogelag.

Den raske "Fjordbris" blei Stavangerske sin spydspiss i kampen mot Jøsenfjord Rutelag om bilar, last og passasjerar i Tau-ruta. Dei svenske Nohab-maskinane blei pressa til det ytterste kvar einaste dag for å greia å pressa seg forbi Jøsensfjord-selskapet sin "Årdalsfjord" før dei seig forbi Grasholmen og inn på Stavanger havn.

 "Fjordbris" fekk ein stor tilhengar-skare på Jørpeland og resten av Strandalandet. Den var vitigaste båten i Søre Strand i alle år fram til Tau-ferja blei sett i drift i 1961. Deretter gjekk "Fjordbris" i Sauda-ruta i mange år. Den overnatta i Stavanger og gjekk til Sauda og snudde kvar dag fram til den avløyste "Fjorddrott" i Vindafjord-ruta rundt 1970.

I daglegtalen blei dei tre fjordbussane til DSD ofte omtala som "Brisane". "Fjordbris" blei teken ut av drift i 1975. Seinare blei den sett på land på Tømmerodden på Buøy og brukt til brannøvelsar for oljefolk i mange år. "Fjordbris" var 40,8 meter lang.

Tidlegare "Storesund" blei "Fjordbris" i 1981. Her i Boknasundet.
 Foto: Stavanger Aftenblad

I 1981 kom det ein ny "Fjordbris" inn i Stavangerske-flåten. Heilt ny var den ikkje. Denne hurtigbåten blei bygd for Haugesund Dampskibsselseskab (HDS) i 1974 ved Westermoen Hydrofoil i Mandal. Dette var ein ekte westamaran, med andre ord. Rutefarten var 23-24 knop på gode dagar.

"Storesund" blei navnet på denne båten i 1974. Båten gjekk som einaste HDS-båt mellom Stavanger og Haugesund frå morgon til kveld. Optimismen var stor på denne tida. Haugesundarar kunne reisa til Stavanger på teater og ta siste westamaran heim seint på kveld. Året etterpå var optimismen bleikna. Det blei innsparingar i rutedrifta.

Den nye flyplassen på Karmøy førte til mindre trafikk over Boknafjorden. "Storesund" blei gåande i ei slags samseiling med Flaggruten fram til 1981. Då blei den seldt til Stavangerske som gav den navnet "Fjordbris".

Den tidlegare Haugesund-båten blei i fyrste omgang brukt til å frakta arbeidsfolk mellom Stavanger og Vats der Statfjord B-plattforma skulle gjerast ferdig i Yrkjefjorden. Seinare gjekk "Fjordbris" mellom anna i pendlarruta til Rennesøy. Den gjekk også som reserverbåt i andre ruter.

I 1992 blei den tidlegare "Storesund" seldt til eit tyrkisk rederi og gitt navnet "Fergün Express". Båten gjekk i mange år i rute mellom Tyrkia og Kypros.

"Fjordbris" frå 1991 var ein av trillingane som var bygde i Mandal. Den heldt
det gåande i fjordane våre fram ti 2009. Foto: Termaloma.

Stor stas i Vågen i Stavanger 20. april 1991 da Rogaland Trafikkselskap overtok de såkalte trillingene "Fjorddrott", "Fjordsol" og "Fjordbris". Dei blei sett inn i Ryfylke-trafikken frå 1. mai

Trillingane var bygde ved Båtservice Holding i Mandal. Dei var 28 meter lange, hadde plass til 150 passasjerar og ein servicefart på 32 knop, blei det sagt då båtane blei levert. Til kvardags gjekk desse båtane opp mot 30 knop i rutene sine.

Vinteren 1995 - 1996 blei båtane forlengde med ein meter og fekk plass til 25 passasjerar ekstra ved at fire mannskapslugarar blei fjerna.

Sommaren 2000 overtok Rogaland Trafikkselskap hurtigbåtruta på Haugesund og der blei "Fjordbris" fast båt. Alle som har vore skikkeleg interesserte i rutebåtar, hugsar "Fjordbris" frå den tida. Nå blei den stasa opp med eit stort Stavangerske-flagg på skutesida og dessutan sto det Haugesundsekspressen på kvar side. "Fjordbris" var også utleigd ein del til HSD i desse åra. Den gjekk i Flaggruten og i hurtigbåtruta Bergen - Os - Sunnhordland.

Rederinavnet Rogaland Trafikkselskap blei skrota i januar 2003. Nå blei det Stavangerske igjen.

Frå 2004 var "Fjordbris" tilbake i Ryfylkerutene igjen.

I 2008 var det nytt rederi-navn igjen. Nå blei det Tide Sjø.

I desember 2009 blei "Fjordbris" seldt til det tyrkiske rederiet Bogazici Shipping og sendt frå Norge i februar 2010. "Firtina" blei det nye navnet.

"Fjordbris"-navnet var nå ledig og kom fyrst i bruk i 2014 med den nye båten som går i
Sunnhordland. Flott båt med tradisjonsrikt land.

Gamle "Fjordbris" på Hidlefjorden med kurs for
 byen 24. mai 1957. Foto: Widerøe.

Hovedbildet av den nye "Fjordbris har eg funnet på Brødrene Aa si heimeside. Bildet av "Fjordbris" ved Sand i 1950 tilhøyrer Stavanger Sjøfartsmuseum. Det blei brukt i boka Fjordabåtene frå 2055.

Møkster shoppa gamle HSD-båtar i stor stil

I 1987 blei Simon Møkster eigar av landets siste hydrofoil.
Det var "Teisten" som han kjøpte frå HSD.

Mange av dei utrangerte rutebåtane og ferjene til HSD i Bergen fekk Stavanger-redaren Simon Møkster som ny eigar. Dei blei liggjande ei tid ved Møkster si bryggje på Steinsøy ved Stavanger, før dei seilte vidare ut i verda til nye eigarar.

Dei siste dagane har eg interessert meg for mindre viktige båtar i flåten til Møkster-rederiet. Spennande stoff for oss fjordabåt-nostalgikarar!

HSD si jubileumsbok "I rute" med Bård Kolltveit som forfattar fortel det meste om dei gamle HSD-båtane. Eg starta der og trur  eg greidde å finna dei båtane som Simon Møkster hadde i sin flåte av bruktbåtar for bruk og vidaresalg i tida frå 1976 til 1988.

Legg til bildetekst"Hordaland" (ny 1937) kjøpte Simon Møkster av DSD i mai 1976.

 Seldt vidare til Kypros året etterpå.

Det starta med rutebåten"Hordaland" .

Denne HSD-veteranen kjøpte Møkster i 1976 av Det Stavangerske Dampskibsselskab (DSD). Navnet var då "Ombofjord". Stavangerske overtok ved årsskiftet 1975 - 1976 heile flåten til Jøsenfjord Rutelag i Stavanger.

Jøsenfjord-selskapet fekk brått bruk for ein ny båt etter at "Fisterfjord" brann opp i februar 1970. "Hordaland" låg i opplag i Bergen. I april 1970 var eigarskiftet eit faktum. Det nye navnet blei "Ombofjord".

Jøsenfjord Rutelag hadde store planar for sin "nye" båt. Den gamle Wichmann-maskinen på 300 hk blei skifta ut med ein MAN-maskin på 710 hk. Det blei også laga ein ny romsleg salong akterut på hoveddekket.

Den tidlegare "Hordaland" blei til "Ombofjord" i Stavanger.

Ferjerevolusjonen i Ryfylke sette ein stoppar for dei store planane med "Ombofjord". Den blei for det meste liggjande som reservebåt om vintrane fram til Stavangerske overtok heile Jøsenfjord-stasen.

Simon Møkster skifta navnet på båten til "Edelweiss". Den tidlegare rutebåten blei først brukt til messe og opphaldsrom for anleggsarbeidarane som  bygde betongplattformer i Gandsfjorden. Seinare blei båten brukt liknande føremål på Stord.

I januar 1977 selde Simon Møkster gamle "Hordaland" vidare til Caravan Shipping på Kypros. Nå blei navnet "Rumieh".I 1978 forliste skipet i Middelhavet etter å ha grunnstøytt.

"Huglo" blei til "Ulla Førre"

"Huglo" ny i 1962, blei kjøpt av Simon Møkster i 1980. Selde den
vidare til Hans Norland, Jørpeland. Omdøypt ril "Ulla Førre"

I 1980 kvitta HSD seg med den 18 år gamle ferja "Huglo". Den var levert frå Stord Verft i 1962. Simon Møkster i Stavanger var kjøparen. Men ganske raskt hadde Hans Norland på Jørpeland kjøpt ferja som blei omdøypt til "Ulla Førre". Med Odd Viga frå Hjelmeland som skipper gjekk ferja mellom den veglause Førrebotn og Vadla så lenge anleggsarbeidet pågjekk inne i fjorden. I 1987 var Jøsenfjord-farten slutt.

"Ulla Førre" ved kai i Førrebotn i Jøsenfjorden. (Foto: Helge Strand)

I 1987 blei det nytt navn. "Bjørneland". Den gamle HSD-ferja har gått i ulike ferjesamband sidan 1989. Den skal nå befinna seg i skjergarden utanfor Åbo i Bottenvika.

"Halsnøy" i Ryfylke-rute som "Party"

"Halsnøy" blei levert til HSD i 1957. Skifta navn til "Strilborg" i 1981.

"Halsnøy" var ein av dei HSD-båtane som eg beit meg merke i då eg studerte i Bergen frå 1970 til 1975. Den likna litt på fjordbussane som med kjende så godt til frå Ryfylke. 

I jubileumsboka til HSD blir den skildra som ein minivarant av "Sunnhordland". Den var tenkt brukt i rutefart i Sunnhordland, men planane blei endra med nye ferjeruter. Dermed havna den raskt i ruter i Bjørnefjorden, nærare Bergen.

"Halsnøy" var bygd ved Holmens Verft i Risør. 

I juni blei båten seld til Simon Møkster og omdøypt til "Strilborg". Aftenbladet omtalte dette kjøpet og kunne opplysa at båten nå var i bruk som moderskip for et selskap i Bergen som dreiv med dykking. I 1983 overtok Odfjell Drilling i Bergen som eigar. Nå blei navnet "Deepsea Inspector". 

I 1988 laga eg Bysiå i Aftenbladet og gjenkjende den gamle HSD-båten ved kai i Stavanger. Då kom den raskt i avisa. Ikkje det største oppslaget rett nok:

Frå Bysiå i Aftenbladet 29. februar 1988.

Navnet "Party" skulle jo tyda på at eigar, Jostein Hevrøy, sikta seg inn på blåtur-markedet i Stavanger. Stavangerske har vel vore ganske skjersette då dei måtte leiga den inn som reservebåt for rutebåten "Hidle".

I 1988 blei den tidlegare "Halsnøy" seldt til Danmark. Der blir den bruka som "veteran-restaurantbåt". Den har gått turar på Roskildefjorden. I 2000 skifta den navn til "Sagafjord".

"Etne" blei "Striltun"

"Etne" blei omdøypt til "Striltun" i 1983.

Ro-ro-båten "Etne" blei bygd ved Skaalurens Skipsbyggeri i Rosendal og overlevert HSD i februar 1962. Denne båten gjekk inn i lasteruta mellom Bergen og Sunnhordland. Det meste av lasta gjekk av og på båten over akterenden. 

I september 1983 kjøpte Simon Møkster denne båten og døypte den "Striltun". Møkster hadde båten fram til 1987. Eg har ikkje greidd å finna ut om den var noko særleg i bruk som Møkster-båt eller om den stort sett låg ved Steinsøy og venta på nye eigarar.

I 1987 blei den tidlegare "Etne" seldt til eit rederi i Kingstown, St. Vincent. Seinare blei den omdøypt til "Bequia Express" og seinare til "Gem Star". Den var i fart i 2005.

Møkster kjøpte Norges siste hydrofoil i 1987.

- Hydrofoilen tilbake, meldte Aftenbladet 17. september 1987.

Stort oppslag i Aftenbladet 10. september 1987: Hydrofoilen er tilbake i Ryfylke-fjordane. Simon Møkster har kjøpt den siste hydrofoilen i landet, "Teisten", frå HSD. Nå skulle båten setjast inn i rute mellom Stavanger og Vats. 

HSD overtok "Teisten" i 1970. Simon Møkster kjøpte båten i 1987 og ga den navnet "Strilprins" 

Aftenbladet skriv:

 Hydrofoil-alderen er tilbake i Ryfylke.

 Den driftige Stavanger-reiaren Simon Møkster har kjøpt hydrofoilen «Teisten» av HSD. Båten skal gå i arbeidsrute mellom Stavanger og Vats. Det er Norwegian Contractors som leigar båten av Møkster i samband med plattformutrustinga i Vats. «Teisten» har skifta namn til «Strilprins» og kom til Stavanger før helga.

 «Teisten» er den siste hydro-foil-båten i Norge og gjekk tidlegare i rutetrafikk mellom Bergen og Skånevik i Sunnhordland. Han har lege i opplag sidan årsskiftet medan rederiet har forsøkt å finna kjøparar. Det er ikkje kjent kor mykje Møkster har gitt for båten, men eit islandsk reiarlag var villig til å gje 1,8 million kroner. Det er likevel grunn til å tru at salssummen ligg lågare enn dette.

 «Teisten» gjer unna turen til Vats på fem kvarter og har ein marsjfart på 32 knop - bortimot 10 knop raskare enn ein westamaran. Toppfarten på hydrofoilen er heile 35 knop. - Hordalendingane sukka oppgitt at nå forsvann deira einaste hurtigbåt, humrar Møster i ein kommentar til Aftenbladet. Båten er utleigd fram til våren, men maritim transportkoordinator Gunnar Bakervik i Norwegian Contractors (NC) seier at det er gode sjansar for at kontrakten blir forlenga.

 Denne ruta blei tidlegare trafikkert av ein westamaran, men nedtrappinga etter gliden i Vats i sommar gjer at NC ikkje treng så stor båt lenger. «Teisten» går førebels direkterute til Vats, men det blir også vurdert å la han gå innom Tau og Judaberg.

Journalist Rune Nedrebø skreiv denne artikkelen.

Simon Møkster dreiv ikkje lenge som hydrofoil-redar. Året etterpå blei båten seldt vidare til Øystein E. Førre og døypt "Hinnvavåg.

"Teisten" blei bygd i Messinga, Italia i 1970. Stavanger-opphaldet varte berre til slutten av 1988. Då blei hydrofoilen seld rederi i Panama og så tilbake til Messina, Italia 1989.

"Kinsarvik" var siste ferja frå HSD til Møkster.

Ferja "Kinsarvik" blei bygd for HSD i 1962. Møkster kjøpte den i 1988. 

Så langt eg har sett, blei ferja "Kinsarvik" den siste fartøy-handelen mellom HSD og Simon Møkster. Den blei bygd i Haugesund, Brødrene Lothe, Flytedokken, i 1962. Den blei seldt til Møkster i 1988 og gitt navnet "Vikingfjord". Same år seilte den vidare til Elfenbeinskysten. Der blei ferja døypt "Dona Elvira". I 2004 blei ferja slept inn til Abidjan på Elfenbeinskysten etter å ha teke om bord liberianske flykktningar i Liberia og Ghana. 

Eg har ikkje funne spor av at denne ferja var i arbeid som Møkster-båt.

Planen min var å laga ein rask blogg om HSD-båtane som Simon Møkster kjøpte. Det blei mykje meir arbeid enn eg hadde tenkt. Eg har brukt jubileumsboka til HSD frå 2005 som ei viktig kjelde. Alle teikningane av HSD-fartøy er laga av forfattaren av boka, Bård Kolltveit. I tillegg har eg brukt Aftenblad-arkivet som er tilgjengelig på nettet. Mange andre funn er også gjort på nettet.

Hadde vært kjekt viss nokon av lesarane har bilde av dei gamle HSD-båtane i aktivitet i Rogaland som eg kunne fått lagt inn i bloggen. "Ulla Førre" burde det for eksempel vore råd å få tak i. Viss nokon har noko på lur, skal eg legga dei inn i bloggen så fort dei er i hus. 

Tips, innspel og korreksjonar tek eg mot med takk!.

Helsing jone