Spennande og rørande om karane som flykta frå nazistane gjennom Ryfylke

Laura Kolstø og sonen Sven var mellom hjelparane for flyktningane.

 

Flyktningen skriv ikkje berre om korleis han og kameraten flykta for å komma seg unna nazistane og berga sine eigne liv. Spennande nok. Men han fortel koss mykje hjelp og omsorg dei fekk der dei la vegen inne i fjordane. Skildringa av dei flotte folka innerst i Tyssefjorden er til å få klump i halsen av.

Hans Laab og Raimond Huber flykta frå nazistane i Austerrike. Denne flukta enda i Stavanger i 1937. Dei var kommunistar og fagforeningsleiarar. Den slags folk putta nazistane i fengsel og fangeleirar. 

Dei to karane fekk god hjelp av likesinna i Stavanger. Snart var dei i arbeid og lærte brukbart norsk etterkvart. Men då tyske krigsfly flaug lågt over hustaka i byen reagerte dei fort. Same dagen fekk dei skyss innover i Ryfylke og enda opp på nordsida av Randøy. Dei fekk husly i Vodalen ved Sandanger der dei blei verande eit par månader, før dei flytta over fjorden til Barnevik ved Fister.

Etter eit par månadar drog flyktningane lenger innover i Ryfylke. Dei fekk skyss med ei skøyte som skulle til Nedstrand. Skipperen sette dei i land ved Jelsa. Derifrå tok dei seg fram innover langs Økstrafjorden til Romsbotn. Her blei dei ikkje så lenge. Dei drog vidare over haug og hammar til dei enda i Hålandsosen i Erfjord. Handelsmann Lars Våge ordna opp. Han skaffa motorbåtskyss inn til botn av Tyssefjorden der Jonas Tysse tok seg av dei.

Han sørga for at dei kunne bu på ein nedlagt husmannsplass der dei kunne vera rimeleg trygge. Dei kalla "hytta" si for Ormeslottet. Her hadde dei godt utsyn og ville oppdaga nazistane viss dei kom til Tysse og leita etter dei.

Mest ikkje til å tru i dag. Dei to flyktningane heldt seg tilsaman i 883 dagar i Tysse og fjordlandskapet i dei indre delene av Ryfylke før dei var trygt framme i Sverige seinhaustes i 1942.

Dei gjorde eit forsøk på å komma seg til Sverige året før. Då snudde dei i Oslo og drog tilbake til Erfjord. Etter ei spennande reise til hovedstaden, kom dei i tvil om det var trygt i Sverige. Tyskarane kunne kanskje angripa dette landet også. Dermed returnerte dei til kjende trakter i Ryfylke og blei der til sommaren 1942.

Den nye fluktruta gjekk over til Suldal og med dampbåten over vatnet. Dei hadde eit stopp i Roaldkvam før dei drog til Røldal og med buss over Haukelid.

Denne boka var medrivande. Eg greidde omtrent ikkje å leggja den frå meg før eg var ferdig. Ikkje nok med at sjølve flukta var levande skildra. Men så herligt å lesa om dagleglivet i Tysse og all omsorga dei fekk. Folk gav dei mat og pengar og all slags hjelp. Då det kom nazistar til Tysse, hengde ei av kvinnene eit raudt dynetrekk på klessnora. Der hang det til faren var over og flyktningane kunne slappa av.

Tor Olav Følgesvold har gitt ut boka på eige forlag.
Foto: Paul Sverre Fyljesvoll.

Hans Laab blei buande i Sverige fleire år etter krigen. Då skreiv han om opplevingane han og Raimond Huber hadde i Norge desse to dramatiske åra. Manuskriptet blei fyrst publisert i Austerrike 2009. Erfjordbuen Tor Olav Følgesvold blei kontakta av Georg Tiel, mannen som publisert boka. Han trong bilde frå Erfjord-traktene.

Georg Tiel gav Tor Olav Følgesvold lov til å laga ei norsk utgave av boka. Jelsabuen Tore Thorsen tok seg av oversetjinga frå tysk til norsk. Boka blei utgjeven av Følgesvold på eige forlag. Den er trykt i 400 eksemplarer. Boka kan kjøpast på bokhandelen på Sand, butikkane i Erfjord og i Jøsenfjorden. Diverse lokale sogelag vil også hjelpa til med sal av boka. Følgesvold har rikeleg med bøker førebels.

OBS: Viss du vil hjelpa Tor Olav Følgesvold med litt PR for boka. Trykk på Facebook-logoen rett under her og del bloggen med fb-vennene dine.

Pengane frå auksjonen gjekk til misjonen

 

Lensmann Harald B. Nilsen var auksjonarius i Vormedalen i 1978.

Over 100 kjøpelystne hadde funne vegen til det litla småbruket i Vormedalen der det var auksjon av alt lausøyret etter Johanna og Guttorm Normann.

Dette skjedde ikkje akkurat i går. Det er snart 50 år sidan, laurdag 17. juni 1978, men eg fann bilda som eg tok den gongen og tenkte det kunne vera interessant for enkelte å sjå dette.

Eg laga ein reportasje om denne hendinga til Aftenbladet mandagen etterpå. Auksjonen varte i over åtte timar. Det kom inn over 50 000 kroner. Pengane var testamentert til Det Norske Misjonsselskap, Det Norske Indremisjonsselskap og Samemisjonen.

Dåverande lensmann i Hjelmeland, Harald B. Nilsen, var auksjonarius. Han slapp å masa for å få folk til å by på tinga som blei lagde fram.

Høgaste pris, 1900 kroner, blei det på ei rosemalt kiste. Rokken i huset gjekk for 1100 kroner og ein gyngestol gjekk for same pris. Elles gjekk det unna med krakkar med og uten makk. Ein god del av reiskapene blei kjøpt inn til bygdamuseet.

Ordførar Arne Hetlelid kjøpte vinballong.

I reportasjen var det bilde av ordførar Arne Hetlelid som kjøpte ein 20 liters vindunk. Han skulle bruka den til blomstervase.

Det vesle småbruket ligg ved vegen ned til Tøtlandsvik. Det var tidlegare ein husmannsplass under garden Tøtland.

Guttorm Normann, fødd 1892, var frå Hemnesberget i Nordland. Han kom til Hjelmeland i 1914 som vegarbeidar. Det var då vegen blei bygd over Fjellet mellom Hjelmeland og Vormedalen. Han blei gift med Elisabet som var enka etter gardbrukar Hans Tytlandsvik. Ho døde. Som enkemann blei han gift med Johanna Tytlandsvik. Normann døde i 1968. Johanna døde i 1977.

Denne eigedommen som var kalla Liarheim, blir i dag brukt som ferieplass.

Dei ordna med post og mat på Jelsa

Poståpnar Thomas Kristensen og handelsmann Bjarne Hanasand på Jelsa-kaien i 1981.
Foto. Øyvind Ellingsen.

Dei to karane, Thomas Kristensen og Bjarne Hanasand, sto på kaien og venta då «Fjordlast» kom til Jelsa ein solblank marsdag i 1981. Det kom fersk post og matforsyningar med båten. Denne dagen var eit team frå Aftenbladet med båten på turen frå byen til Sauda.

«Fjordlast» som blei sett i drift i Ryfylke i 1979, var blitt omstridd. Ein god del av brukarane ville ha den vekk. Dei ville heller ha ferjer der dei kunne senda lasta med godsruter og andre lastebilar. Mens andre stadig ynskte å ha båten i drift. Aftenblad-folka ville vita kva brukarane meinte.

Det kom ein heilsides artikkel i avisa laurdag 28. mars 1981. Der blei handelsmann Bjarne Hanasand intervjua. Han ville heller ha ferja enn «Fjordlast». Poståpnar Kristensen kom ikkje med i avisa i det heile tatt.

Men bildet av dei to Jelsa-karane blei ikkje brukt i avisa. Eg fann ein kopi av bildet i ein av kassane mine. Eg trur ikkje det nokon gong er blitt brukt i avisa.

Poståpnar Thomas Kristensen med julaposten i 1979. Foto: Jonas Friestad.

I Aftenblad-arkivet fann eg fleire sider med Jelsa-stoff frå 1979 på sjølvaste julafta.  Der var også dei to karane frå kaien intervjua.

Thomas Kristensen som var fødd i 1917, blei poståpnar på Jelsa i 1965. Han hadde stillinga til 1984.

I Aftenblad-intervjuet fortel poståpnaren at han fekk vondt i aksla kvar jul. Årsaka var all stemplinga av julepost og dei tronge lokala. Når juleposten hopa seg opp, var det mest ikkje råd å bevega seg innanfor skranken. Han gleda seg til neste år. Då skulle posten flytta inn i det nye forretningsbygget.

Ingfrid og Bjarne Hanasand var stolte over den nye Jelsabutikken i 1979.

På same Aftenblad-sida er det også bilde av handelsmann Bjarne Hanasand og kona Ingfrid framføre det nye butkkbygget som dei hadde flytta inn i 5. desember. Byggearbeidet starta i august og var blitt ferdig i rekordfart.

Hanasand hadde tidlegare drive butikk i lokala til den gamle tradisjonsrike landhandelen til Tjeltveit og Bjergsted nede ved den gamle kaien.

Bjarne Hanasand selde seinare butikken og flytta frå Jelsa.

Dermed fekk eg ordna opp i saka ved å kobla eit bilde frå 1981 med avis-stoff frå julafta i 1979. Dei kosa seg nok med Aftenbla på Jelsa julahelga i 1979.

Då dei nye tidene kom til Hjelmelandsvågen

 

Tomstad-butikken i Hjelmelandsvågen i 1978.

Dei snart 50 år gamle bilda dukka opp då eg prøvde å rydda opp i rotet mitt. Eg starta "karrieren" som journalist i Aftenbladet i 1977. Eg skreiv ein del om Hjelmeland den fyrste tida. Då har desse bilda frå Vågen havna på pulten min. 

Tomstad-butikken var i ferd med å bli gammaldags.  Det blei planar om flytting og nybygg på Prestagarden. Dermed blei det fotografert og laga bilde til ein reportasje om dette. Eg trur ikkje akkurat desse kom på trykk.

Slik såg det ut på Prestagarden i 1978. Driftsbygningen og bustadhuset i bakgrunnen. 
Portstolpane til Tomstad-huset til høgre. Den ein står der ennå.

Tomstad med det offisielle navnet Sigv. Tomstad, var ein tradisjonsrik butikk i Vågen.

Det var oldefaren min, Lorents Østensen, som starta denne butikken som var ein av fleire på den tida. Han var ikkje berre handelsmann. I tillegg blei han poståpnar, ekspeditør for rutebåtane til Stavangerske og styrte også telefonsentralen.

Sigv. Tomstad var ein sørlending som kom til Hjelmeland under fyrste verdenskrig og arbeidde i forsyningstjenesta som blei etablert då. Der møtte han Signe Østensen, dottera til handelsmannen. Dei gifta seg og Tomstad overtok landhandelen som han dreiv i omlag 20 år. 

Forlovelsen i Aftenbladet 1. oktober 1919.

Då tok han med seg familien og flytta til Kristiansand der han etablerte seg som eigedomsmeklar. Nå fekk den tidlegare krambugutten Harald Sæbø ansvaret for landhandelen i Vågen. Han blei også medeigar.

Det andre bildet viser delen av Prestagarden der Tomstad bygde forretning og Hjelmeland sparebank sette opp sitt nybygg. Bildet er truleg frå 1978. Men her ser du også rester av Tomstad-historien. I seinare år disponerte Signe og Sigv. Tomstad ein del  av andre etasje i butikk-bygget som feriebustad.

Dei to portstolpane tilhøyrer bustadhuset som ikkje er med på bildet. Dette huset bygde Sigv. Tomstad og budde der med familien i eit par år før dei flytta til Sørlandet. Harald Sæbø overtok huset, men eg trur aldri han budde der. Det blei leigd ut i mange år. Huset står der ennå, men den eine portstolpen er borte. Bildet viser også driftsbygninga og bustadhuset på Prestagarden. Her budde forpaktaren Ola Meltveit og familien.

Slik ser den same delen av prestagarden ut i dag. Bankbygget fyrst. Deretter butikk-bygget.

Den nye Tomstad-butikken på Prestagarden blei åpna i februar 1980.

Hjelmeland sparebank bygde også på Prestagarden. Dette bygget blei teke i bruk i mai 1983. Altså for 43 år sidan i skrivande stund.

Skatteoppgjeret for Hjelmeland i 1935.

Eg hadde Laugaland både som etternavn og postadresse

 

Her i Melandskrossen i Vormedalen var det både poståpneri og butikk for 50 år sidan. Huset 
var i si tid bygd som garasje. 

Viss eg skulle fått tilsendt brev eller annan post i mine ganske unge år, kunne det stå Jone Laugaland, Laugaland brevhus pr. Stavanger. Det ville komme fram til meg heilt garantert sikkert.

For i 1937 åpna Postverket eige brevhus på Laugaland. Eit brevhus var eit enkelt postkontor der dei fleste posttenester blei utført. Eige stempel og allslags.

Laugaland hadde sjølsagt eige poststempel. 

Det var bestefaren min, Johannes Laugaland, som påtok seg ansvaret med å husa brevhuset i 1937. Eg reknar med at det var bestemor, Serina, og seinare dottera deira, Anna Johanna, som ordna opp med det daglege postarbeidet.

Årsaka til at det blei aktuelt med eit eige postkontor, var at det nå kom dagleg bussrute mellom Laugaland i Vormedalen og Hjelmelandsvågen. Frå før var det poståpneri for heile bygda hjå handelsmannen i Tøtlandsvik. Han fekk posten med rutebåten forholdsvis seint på kvelden. Posten, brev og aviser blei ofte liggjande til neste dag. På Laugaland kom det buss frå Hjelmeland. Dermed fekk folk i den øvre delen av bygda tidlegare daglege aviser enn i Tøtlandsvik. Folk oppe i dalen hadde fire-fem kilometers veg til handelsmannen ved sjøen.

Denne meldinga sto i Aftenbladet i 1937.

Då bestefar leverte garden vidare til sonen Andres, fylgde brevhuset med til folgehuset på andre sida av vegen. Her blei det også telefonstasjon med det offisielle navnet "Vormedal i Ryfylke". I min barndom var det tanten min, Anna Johanna som styrte med både brevhus og telefonstasjon. Arbeidsmengda var ikkje størren enn at faster Tulla, som me kalla henne, kunne delta i husarbeidet, saman med mor si meste av dagen. 

Det fyrste telefonskiltet på Laugaland. 

Telefonstasjonen hadde åpningstider. Du kunne ikkje ringja ut av bygda heile tida. Men sidan det som regel var fleire abonnentar på same linja, kunne dei ringja til kvarandre. Til dei ulike abonnentane måtte du ringja ein, to eller tre gonger. Slik visste folk kven som skulle skulle ha samtalen.

Brevhuset på Laugaland blei nedlagt i 1964.

Posten kom med bussen frå Hjelmeland ved sju-tida om kvelden. Til vanleg var det far min som var sjåføren. Han varsla postdama med eit kraftig fløytesignal. Dermed kom ho springande for henta postsekkene. Av og til fekk ho hjelp med å bera sekkene opp til brevhuset. I juletrafikken fekk eg og sikkert andre i slekta lov til å vera med på å stempla julekort.

Ein flokk med vaksne og ungar venta på at brev og aviser var sortert. Så gjekk døra opp. Posten blei levert og alle gjekk heim. Slik var det.

Laugaland fekk som nevnt eige postnummer, 4133. Nokre få år seinare, i 1962, døydde besteforeldra mine. Då slutta faster Tulla med post og telefon. Ho fekk jobb på telefonstasjonen  på Moi og reiste frå Laugaland. Då blei det krise.

Eg trur Vormedalen var den fyrste bygda i Hjelmeland der telefonen blei automatisert. Det var slutt med sveivetelefon. Sentralen var nå i Hjelmelandsvågen.

Den nye postordninga blei vedtatt i 1964.

Men posten var eit problem. Postverket ville flytta poståpneriet i Tøtlandsvik til Laugaland. Men dei i Tøtlandsvik og på Vormeland protesterte. Enden på visa var likevel at poståpneriet blei flytta til Melandsdkrossen på Laugaland. Her budde Johan Tytlandsvik, sonen til den tidlegare handelsmannen. Han åpna postkontor og ein liten butikk i garasjen er han tidlegare hadde hatt to lastebilar. Han blei også landpostbud i dalen. Dottera til Johan, Olava, hadde ansvar for butikken.

I ein del år framover var det både butikk og postkontor i øvre delen av dalen. Og folk fekk posten levert i næraste postkasse.

I 1987 blei poståpneriet nedlagt. 4133 Laugaland var dermed historie. Kva tid butikken stengde, veit eg ikkje. Eg tek gjerne mot opplysningar om både post og butikk-drifta. Bilder også.

«Ropeid» - Frå Sandsfjorden til København

"Ropeid" i København.

Den 61 år gamle ferja med det stolte navnet «Ropeid» ligg nå i København. Den gjorde i alle fall det for ei tid sidan. For eg fekk bilde tilsendt og lagra det utan å gjera meir med det. Så nå veit eg ikkje kven som er fotografen eller akkurat tidspunktet då eg fekk det. 

"Ropeid" fotografert etter at baugporten er montert i 1973. Foto: Leif Berge.

Det er ingen tvil om kva ferja dette er. Det gamle navnet frå 1965, står stadig på skutesida sjølv om det er overmalt.

Min slektning, Nils Viga Hausken, som bur i København store deler av året, seier at bildet viser ferja liggjande ved Kvæsthus-broen i den danske hovedstaden. Viss nokon veit kva tid den seilte frå Oslo til København eller veit kven som eig den nå, vil eg gjerne vita det. Alle opplysningar blir mottatt med takk og lagt inn i bloggen.

I 1965 blei «Ropeid» som ny sett inn i ruta over Sandsfjorden. Den nye ferja tok 12 bilar, men den fekk snart problem med å ta unna trafikken på Ryfylkeveien som åpna same året. Ferja over Jøsenfjorden tok fleire bilar og dermed hopa køane seg opp på Sand.

I 1973 blei «Ropeid» teken ut av ruta si. Den blei nå flytta til ferjeruta mellom Nedstrand og Jelsa. Det var eit meir vêrhardt samband. Derfor fekk ferja hydraulisk baugport før den blei sett inn i ruta. Den gamle «Ropeid» frå 1945 som gjekk melom Ropeid og Sand fekk kjælenavnet «Blomsterkorjå». Etter at baugporten blei montert, var det enkelte som kalla denne ferja for «Badekaret».

"Ropeid" som "Festival" i Oslo.

I dette sambandet var det mindre bilar, men fleire kaiar. Ferja var innom både Foldøy og Hebnes på turane mellom Jelsa og Nedstrand. Men i 1987 var det slutt. Stavangerske selde til rederiet Trollcruise i Oslo. Her gjekk ferja på blåturar og liknande i mange år med navnet «Festival».

Eg skreiv om «Ropeid» eller «Festival» om du vil i boka «Fjordabåtene» som kom ut i 1965. Viss nokon har opplysningar om ferjehistorien i nyare tid, tek eg gjerne i mot og legg dei inn i denne bloggen.

 Fakta: «Ropeid» 1965 - 1987

Historikk: Bygget Blaalid Slip, Raudeberg ved Måløy i 1965. Satt inn i ferjesambandet Sand-Ropeid 1. juni samme år. Ble etter få år for liten og tatt ut av sambandet i 1973.

Flyttet til Tverrsambandet Jelsa, Hebnes, Foldøy, Nedstrand. Stavangerske solgte ferja i 1987.

Eies nå av Trollcruise, Oslo, og brukes til blåturer og lignende. Navn: «Festival».

Maskineri: Normo diesel 150 HK. Som ny hadde ferja en marsjfart på 8,5 knop.

Kapasitet: Sertifisert for 125 passasjerer og 12 biler. mål: Lengde: 26,5 meter. Bredde: 7,5 meter. Dyptgående: 2,8 meter.

Kommentarer på facebook:

Torstein Randa

 ·

Eg må nå pirka litt i det med motor, det e kje meg uten.

Motoren e, eller var, ein Normo semidiesel 3Z. Dei e 70 hk pr sylinder, altså 210 hk. Eg såg det sto i Fjordferjer, Normo diesel, det e nogen heilt andre motorar. Så sto der 150 KW, det kan nok stemma med 210 hk, omtrent.

Sko vore løye å vist om den står i ennå. Tvilsomt! Dei motorane var avleggs då dei blei konstruert. Det var 5 motorfabrikkar så gjekk samen om å utvikla ein semidiesel så kunne ta opp konkuransen med moderne dislar. Altså ein krampetrekning.

Bergen diesel tok øve navnet Normo, og bruke det ennå på dei motorane som går te framdrift, så bruka dei Bergen Diesel på dei som går te generatordrift, altså hjelpemotorar.

Dette e nå den einaste motorfabrikken i Norge, oppkjøpt av Rols Roys. Planen var vist å slakta fabrikken, for å få vekk ein konkurent, men så fant dei ut at det var ingen andre så kunne laga så gode motorar!

(vanskeligt å innrømma for ein Wichmannentusiast, vil nå sei at dei var liga go)

Jens Christian Egenæs

 ·

Jone Laugaland Her er litt tilføyelser til historien din om ROPEID. ROPEID, eller FESTIVAL, som den nå heter, ble solgt til en Simon Hansen, Ålbæk, Danmark, og levert 1. februar 2023. Den ble slettet i norsk skipsregister samme dag og innført i dansk skipsregister med kjenningssignal OUML og med Skagen som hjemby. Simon Hansen startet restaurering og ombygging til husbåt. Arbeidet foregikk delvis i Frederikshavn og delvis i Ålbæk. I april 2025 ble FESTIVAL solgt til Skidåkerhuset Förvaltnings AB, som av alle steder har adresse i Åre i Sverige. Men den er fortsatt registrert i det danske skipsregisteret med Skagen som hjemby. 28. mai 2025 ble den slept fra Ålbæk med kurs for København, der den altså fortsatt ligger. Kilder: https://www.fjordfaehren.de/no1/ropeid1965.htm

og dansk skipsregister: https://shipregister.dma.dk/.../62715df1-6b0a-4a23-9906...

Fru Iversen i byen blei tante Ella på hyttå

Ella Iversen frå Stavanger var tante Ella på hytta i Vormedalen.

Tante Ella skulle me seia til henne. Den staselege bydamå hadde blitt fornærma viss ho hadde høyrt at me ungane kalla henne Fru Iversen. Ho hadde hytta på Meland i Vormedalen og kom reisande med bussen når ho skulle ha seg eit opphald på hytta. Me visste alltid når ho kom. 

Far min var buss-sjåføren og sto klar med bussen på kaien på Hjelmeland når ho steig i land frå rutebåten. Tidlegare på dagen hadde ho ringt heim til oss og fortalt at ho kom. - Kan dere gå bort i hytten og sette på den elektriske ovnen slik at det er varmt nå je komme, spurte tante Ella. Og det kunne me. 

Alltid någe å putla med på hytta i fint ver.

Dei hadde ein del pakke-nellikar med seg desse byfolka når dei kom. Men bytanten hadde ein heilt spesiell. Eit bur der pusekatten Prins var plassert. Der var fleire enn oss som var varsla om at tante Ella var ventande. 

Då bussen stoppa i Melandskrossen i Vormedalen sto Paul Mæland med hest og slede og heile ungeflokken klar til å transportera bytanten og bagasjen hennar siste etappen fram til hytta.

Hytta ligg høgt og fritt på Meland i Vormedalen.

Det fyrste ho gjorde etter å ha kommen fram til hytta, var å gå over vegen til Gunla Mæland, mor til Paul, med ein pose med grapefrukt. Grunnen var at Gunla hadde diabetes, men kunne kosa seg med denne slags frukt  med godt samvit. 

 Både hesten og hunden på garden kosa seg når tante Ella var på hytta. Når hesten passerte, var ho alltid ute ved porten med ein brødskalk til Stella som var hestenavnet. Og hunden hadde fast plass på dørhella på hytta. 

85-årige Ella Iversen var gjest då Hans Mæland feira 100-årsdagen.

Tante Ella var ikkje i slekt med dei på Meland, men ho hadde eit nært forhold til familien. Ho var i konfirmasjonane både til Gunnbjørg og Hans Ove, dei to eldste ungane til Serina og Paul. Då Gunnbjørg gifta seg i 1969, var ho blant gjestene. Då Hans Mæland feira sin 100 års-dag i 1976, var 85-årige fru Iversen på plass. 

Mor og far var også ofte innom på hytta. Tante Ella hadde fotoapparat og tok bilde av oss rett som det var. Me hadde fleire bilde i familiealbumet som viste det. Der var rikeleg møblert både inne og ute på terassen der ho sat i fint ver slik at ho fekk nyta utsikten over den vakre bygda vår. 

Slik ser hytta ut i dag. Liv Inger Mæland er eigaren.

I stova hang det ein kalender som viste ein dato i 1947. Denne kalenderen skulle ikkje rørast. For denne datoen var den siste dagen mannen hennar, eller onkel John som ho sa til oss, hadde vore på hytta. 

John Iversen døydde brått i september 1947, berre 60 år gammal. Sjøl om tante Ella hadde eit nært fohold til oss i Vormedalen, hadde ho ei stor hytta i sjøkanten på Bersagel også. Ein gong me var på besøk hjå slektningar som hadde hytta i nabolaget, var me innom hjå tante Ella også.

Ekteparet Iversen dreiv renseri og vaskeri i Birkelandsgata på Storhaug i Stavanger. Ella sat i sjefstolen der i mange år etter at ho blei enka. Då eg flytta på hybel i Stavanger i 1964 for å gå på realskulen, fekk eg beskjed om å levera alt som skulle vaskast til henne på kontoret. Så ho ordna gratis vask for meg i den tida. Eg blei også invitert heim til henne i det flotta huset hennar rett ved Nylund skole. Gunnbjørg Mæland var også gjest hjå tante Ella i byen.

Karluf Bråtveit som vaks opp på Mæland i nabolaget til Iversen-hytta. Far hans, Lars, var ein slag vaktmeister for byfrua. Han slo graset på eigedommen og gjorde ein del malararbeid både ute og inne. Karluf fekk også gratis klesvask på vaskeriet i Birkelandsgata då han var flytta til Strand og kjørte mjølkebil frå Strand til Frue Meieri i byen. Då var han innom med klesvask på mandagen og henta reint tøy til helga. 

Ella og John Iversen kjøpte hytte-eigedommen av Hans Mæland i 1941 og bygde hytta der. På sine eldre dagar overtok Andres Mæland hytta. Han var frå Hauen som dei kalla den garden. Han jobba i byen i mange år. Han gjorde også fru Iversen mange tjenester opp gjennom åra. I dei seinare år, fungerte nok han som privatsjåfør for henne. 

Som pensjonist budde han fast på hytta i ein del år. I dag er det Liv Inger Mæland, kona til Hans Ove, som står som eigar. Ella Iversen døde i 1982, 91 år gammal. Minnet om fru Iversen, eller tante Ella om du vil, lever ennå i Vormedalen.

Kommentar på Facebook:

Magnhild Meltveit Kleppa

 ·

Kjekt å lesa!

Eg fekk ei nydeleg kompottskei i sølv i konfirmasjonsgåve frå Ella Iversen. På kortet stod: Til Ola Meltveits datter. Familien Iversen hadde vore hos bestemor og bestefar Meltveit under krigen.