Mallin slo alarm då skulen brant

 

Mallin Sæbø oppdaga brannen på Solvang skule.

Mallin Sæbø vakna ved to-tida på natta og såg det spesielle lyset i vinduet på soverommet. Då spratt ho opp og oppdaga flammehavet som slo gjennom taket på skulen. Det var Solvang skule på Hjelmeland som brant.

Brannen fekk plasss på fyrstesida på Aftenbladet 26. februar 1958.

Mallin treiv telefonen og fekk varsla nattevakta på telefonsentralen. Dermed blei folka i brannvernet og andre bygdafolk alarmert.

Dette bildet viser Mallin Sæbø sitt hus oppe til venstre og ungdomshus og skule under.

Den raske reaksjonen til Mallin kom heilt fortjent på fyrstesidag på Aftenbladet denne dagen.

Dette var fyrste gong den nye brannsirena i Vågen og brannsprøyta blei tatt i bruk. Utstyret virka som det skulle og mannskapet gjorde godt arbeid. Sløkkje-arbeidet blei konsentrert om å berga ungdomshuset som låg vegg i vegg med skulen. Heldigvis var det vindstilt og dermed blei ungdomshuset ståande omtrent uskada etter brannen.

Brannårsaka var ukjent, men brannen oppsto visstnok midt i huset. Det elektriske anlegget var berre to år gammalt. Sjølve skulebygget var 62 år. 

Desse elevane fylte 13 år det året skulen brann.  Frå venstre: Torborg Nordbø, Tordis Kvame,
Berit Røe, Åshild Haugsland, Bjørg Jørmeland, Jorunn Øydis Gauthun, Oddvar Lura,
Arild Hansson, Arne Hauge og Per Sørhus.

Det var natt til onsdag 26. februar 1958 skulen brant. Sjølv om det ikkje blei personskade, var det ein god del utstyr av ulike slag som strauk med.

Skulekorpset sine trommer og omlag 400 kroner i kontanter strauk med. Likeeins brann mannskoret Andvake sitt orgel og eit særs verdifullt notearkiv. - Desse notene kjem koret til å sakna sårt når dei nå skal høgtida sitt 60 års-jubileum, sto det i Aftenbladet.

Speidarane sine pengar og skulen sin krinskasse strauk med. Skuleboksamlinga på 400 bøker gjekk også tapt.

Solvang skule var fire-delt og hadde 55 elevar og to lærarar, Eli Bjelland og Tor Sveinsborg. I 1960 flytta Sveinsborg til Finnøy der han var skulesjef i mange år. Eli Bjelland som var frå Hjelmelandsvågen, arbeidde i skulen i heimbygda til ho blei pensjonist.

Bedehuset blei redninga etter at skulen brann. I kvar ende av dette huset var det eit rom på 60 kvadratmeter. Desse blei nå klasserom. Dei minste gjekk i rommet nærast prestagarden. Dei store fekk rommet mot elva.

Akkurat på denne tida blei bedehuset brukt som kyrkje også ettersom kyrkjebygget var under restaurering. Sjølvsagt blei bedehuset som vanleg nytta til årsmøter, festar, offerveker, basarar, gravferder og bryllaup. Eit sjeldan godt utnytta hus med andre ord.

Hjelmeland bedehus blei bygd rett etter krigen. Det gamle strauk med i den store flaumen i 1940.

Det tok si tid å få nytt skulebygg på plass på Hjelmeland. Fyrst i 1963 kunne elevane ta i bruk den nye Solvang skule. Den fekk ikkje nokon lang historie. Den blei riven for å gi plass til hotell.

Mallin Sæbø som var nabo til skulen i 1958, flytta på sine eldre dagar ned til Vågen. Ho budde i huset som i dag blir kalla Mallinhuset. Sonen Hjalmar overtok huset i Almenningen.

(Skildringa av brannen er for det meste henta frå Aftenbladet. Eg tek med takk mot bilete av betre kvalitet.)

Kommentar på Facebook:

Jorunn Hagalid Grytten

 ·

 ·

av forfatter

Eg hugsar den morgonen i februar i1958, som om det skulle

vore i dag :

Tidleg måtte eg stå opp for å rekke tidsnok til skuledagen begynte .

Lang skuleveg og så som så med været i februar, Tok si tid for meg ,og eg venta på å bli vekt

Plutseleg ropte mor kl 7.00,bekmørkt og rufsete vær :

"Jorunn,Jorunn,du kan ikkje gå på skulen i dag .Skulen har brunne ned ...Nei å nei .eg som gledde meg kvar dag å gå på skulen !

Hundre tankar for gjennom hovudet til 5.klassejenta .

Skruskeisene mine låg i skuffa mi og dei halvferdige vottane eg heldt på med i handarbeidstimane til Eli Bjelland hadde nok

brunne opp 

Forresten, vottane var eit miserabelt prosjekt,så det gjorde ingenting om dei brann opp .For resultatet var miserabelt og mislukka der det låg i skuffa .. . Måtte sikkert ha rekt opp heile greia likevel ..

Men skeisene mine ...

Skuleåra i Bedehuset var fine, dei.

Kommunen fann løysingar ganske fort

Men lite tumleplass ute !

Artig at du blogga om denne hendinga ,Jone.

Kor blei det av Landkunna?

 

Her er Landkunne-boka mi frå folkeskulen.

Eg er så glad for at eg gjorde meg ferdig med fokeskulen før alle desse pedagogane og politikarane begynte å herja med skulesystemet vårt. Det er derfor eg klarte å komma med gjennom heile skule-systemet i 1969 og kunne krona meg med studenthua på håvet hjå fotografen i byen til slutt.

I den tida starta ein utdanninga som sju-åring. I dei innerste avkrokar vil det seia to-delt skule annankvar dag. Fyrst var det småskule, fyrste, andre og tredje klasse, deretter storskule ut sjuande. Storskulen møtte måndag, onsdag og fredag. Småskulen tysdag, torsdag og laurdag.

Vormedalen skule. Halvparten var skulestova og resten lærarbustad.

På 1950-talet blei det lærarmangel. Lærarane med utdanning kunne velja og vraka i stillingar. Dermed blei det litt varierande kvalifikasjonar på dei lærarane eg og jamaldringane mine opplevde på skulen.

Men me kom oss gjennom og lærte både det eine og det andre. Det viktigaste: Å sitja roleg og halda kjeft i timane. Viss ikkje kunne ikkje ein enkelt lærar greidd å læra frå seg dei nødvendige ting til elevar på ulike trinn i same skulestova. Me hadde respekt for lærarar og lærerinner som me sa i den tida.

Av og til tenkjer eg på kva eg lærte. Det var jo litt av kvart. Landkunna var jo eit fascinerande fag. Eg gleda meg til å begynna i storskulen for då fekk me det faget som dei kalla geografi i byen.

Rogaland-sida i Landkunna.

- Aursunden hugsar eg ennå. Du veit om den. Ikkje? Det er fjellvatnet der Glåma, Norges lengste elv, renn ut i frå og veks seg større breiare til den renn ut i havet ved Fredrikstad.

Å teikna kart og utstyra dei med navn på innsjøar og byar og fylkesnavn var ein viktig del av landkunna. Kanskje derfor det blei så lett å gå rundt og hugsa all slags løgne navn som Bandak og Totak den dag i dag.

Og i Landkunna sto der at det var 52 000 innbyggjarar i Stavanger. Må vedgå at eg aldri har fått eit oppdatert tal til å sitja. Slik blei det.

Uff! Dette blei jo eit langt epos. Berre ein opplysning til om skulegang i gamle dagar. Eg begynte på skulen i 1956 og starta i storskulen i 1959. Då var Hjelmeland ein fattig kommune. Dei nye lærebøkene som me trong i storskulen, måtte foreldrene våre skaffa viss det ikkje var eldre sysken å arva bøker av. Eg var eldst hjå oss og me måtte til byen og kjøpa lærebøker i Torgersen bokhandel i Kirkegata eller Tjørkjegadå som det blei uttalt i Vormedalen.

Skulegutten datt i døden

 

Oppslaget i avisa Stavangeren 20. desember 1939.

Den ni år gamle gutten var på veg heim til Vormeland frå skulen oppe i Vormedalen på denne desember-dagen. Det var langt, bratt og ulendt å gå heim frå hovedvegen.

Fyrst gjekk han fem kilometer nedover mot Tøtlandsvik før han skulle svinga opp i retning mot Vormeland.

Vormedalen skule.

Det var og er ein synleg veg opp den stupbratte Vormelandsbrekkå, men dei fleste lokalkjende svinga opp i retning mot Vormeland før dei kom heilt ned til Tøtlandsvik. Her går det ein snarveg som kjem inn på den "breie" vegen opp mot Vormeland. Kanskje hadde dei skikkeleg kjende ein veg som svinga opp litt tidlegare der det var stupbratt og stygge stup. Det kjenner eg ikkje til.

Som guttunge heime i Vormedalen, fortalde dei vaksne om denne ulukka. For 70 år sidan, då eg begynte på Vormedalen skule, var det stadig aktuelt å gå på skulen frå Vormeland og opp til skulen i Vormedalen. Astrid og Signe Vormeland var jamgamle med meg og gjekk den same vegen som alle andre frå Vormeland alltid hadde gått.

Johan Vormeland kom frå dette gardsbruket på Vormeland. Begge gardsbruka på 
Vormeland er fråflytta i dag.

Frå Tøtlandsvik og oppover dalen gjekk dei i lag med systrene Helga og Margrete.

Denne tragiske ulukkka var nok omtalt i avisene, men det var ikkje lett å finna. Fyrst då eg fekk vita førenavnet på gutten, kom det fram.

Dette skjedde 19. desember 1939. Ei dyster tid med den andre verdenskrigen i full gang sjøl om den ikkje var kommen til landet vårt på den tida.

Du kan svinga av frå hovudvegen her på Vigemoen og gå brekka opp mot Vormeland. 
Jøsenfjorden i bakgrunnen.

Johan Vormeland var på veg heim frå skulen. Då han ikkje kom heim som venta på ettermiddagen, blei dei vaksne bekymra og begynte å leita etter han. På det meste var 40 – 50 mann ute og leita.

Ved 11-tida på kvelden blei han funnen bevisstlaus. Han hadde gått feil og fall ned i steinur. Distriktslegen blei bodsend, men han kunne ingenting gjera. Johan Vormeland var død. Han var nummer fem av dei seks borna til Anna og Jone Vormeland.

Dødsannonsa i Dagbladet Rogaland.

Tragedien gjorde sterkt inntrykk på både unge og gamle både i Vormedalen og nabobygdene.

På den tida var det to gardsbruk i drift på Vormeland. I dag er Vormeland fråflytta.

Verda er vide, Vormedalen er vidare!

 

Her er Vormedalen. Dette er him for meg.

Alle må jo komma frå ein plass. Slik er det. Eg kjem frå Vormedalen. Så uansett kor eg vasar rundt i verda, er det Vormedalen som er hima for meg. Forresten. Viss du skal snakka dialekten korrekt slik eg lærte den, seier du dael, ikkje dalen.

Me var ikkje gamle karane då dei vaksne sa denne bygda blei kalla "perlå i Ryfylke". Når folk kom på toppen av Laugalandsbrekkå og såg bygda for fyrste gong, blei dei aldeles ovandottne av synet. Finaste dei hadde sett, kan du skjøna.

Då me vaks til og blei halvstyvingar, drog me ut og traff folk frå andre bygder. Då var det jo sakta dei som påsto at det var deiras himplass som var perlå, men det berre bles me av når me kom for oss sjøl.

Du ser fjedlå i bakgrunnen på bildet. Det er begynnelsen på Dyraheiå som strekte seg austover heilt til Setesdalen. Dei fleste mannfolka i Vormedalen hadde vore på dyrajakt ein eller fleire gonger. Og dei sprekaste hadde gått på ski til Bøkle (Bykle) på påskatur. På andre sida av Dyraheiå tok dei seg ned til garden Brotteli ved Botsvatnet. Enkelte snakka om folka i Brotteli som om dei var gamle kjente.

Eg blei ikkje någen heiakar. Då eg vaks til, var den såkalla flukta frå landsbygda i full gang. Ut å gå på skule, var parolen. Sjå på lærarane. Dei har skult seg og får betre betalt enn någen arbeidsmann, fekk me høyra.

Det blei skular og greier. I åravis. Mens kompisane mine tok til vetet og reiste på anlegg og kjørte shåvel og tjente god pengar, blei eg aldri ferdige. Og lærar blei eg ikkje. Det enda med skriving.

Eg var heilt ende etter søndagsturen. 

Bevare meg så eg har vasa meg vekk nå. Planen var å fortelja litt om den siste søndagsturen vår. Kånå ville at me skulle gå tur i Vormedael.

Bilen parkerte me ved Eigelisvinjen. Det er den krappe svingen mellom øvra og nedra Laugalandsbrekkå. Derifrå går det skogsvegar og der kunne me gå ein slags tur rundt heila Laugaland som er dei gardane som ligg i framgrunnen på bildet.

Det var lett å gå. Men det var kokande varmt. 26 grader og vindstilt. Eg fekk studert gamle og nybygde gardshus og løer. Til slutt sto me heilt ned ved sagbruket (sajå) på Laugaland. Derifrå tutla me oss oppover hovedvegen. Bedehuset låg på same plassen som før, det også.

- Dette hette Ortastøkkje, sa eg og prøvde å læra kånå navnet på utmarksteigar og snarvegar, men ho la det ikkje på seg. Ikkje Jualiå ein gong, ville ho høyra om.

Etter to timar var me framme i Eigelisvinjen igjen. Ganske trøtte. Resten av dagen brukte me til å ta oss igjen.

Jønsok heiter det! Sankt Hans er knot!

 

Nikolai Astrup sitt maleri Jonsoknatt.

Er denne fantastisk vakre Ryfylke-dialekten vår i ferd med å bli snakka aldeles forderva i dag? Grunnen til at eg spør: For eit par dagar sidan fekk eg melding frå ein godt vaksen mann på Jelsa. Han lurte på om han var den einaste som sa jonsok. Då kunne eg ikkje dy meg.

- Eg seier jønsok, svara eg. Berre for å erta litt.

Men i dagane etterpå har det gått opp for meg at jelsabuen truleg har altfor rett. Til og med innigjøna, i utsjeglane, seier dei unge St. Hans.

For å gjera det heilt klart: I gamle dagar, då eg var guttunge, brant me jønsokbål for å markera at nå snudde sola. Nå var det slutt på den kjekke tida då me gleda oss over at dagane blei lengre og lengre og snart var det sommarferie. Snart var skuleferien slutt og kveldane mørkna.

Og denne Hans. Veit du kem det er? Johannes Døyparen. Johannes er plutseleg blitt Hans. For ei greia!

Ingen av oss der inne i fjordane drøymte om at någen kunne komma dragande med Johannes Døyparen som me hadde lært om i bibelsoga på skulen. Han som sto til knenå i vatten ute i Jordan-elva og døypte vaksne folk. Til slutt fekk han forferdelege kong Herodes høyra om han og fekk han halshogde. Me som kom der innante gjekk berre annankvar dag på skulen, men me gjekk ikkje glipp at ein prikk i bibelsoga for det.

Kånå mi kjem frå Strandalandet. Derfor har eg med åra blitt kjende med ein del strandbuar. Ikkje eit ord gale om dei. Men eg har høyrt både nå og då at dei seier Sankt Hans. Dei hadde jo berre blese av meg, ein enkel hjelemelandsbu, viss eg hadde prøvd å retta på dei.

I tillegg er det desse såkalla lærde som meinar dei har greia på så møje meir enn oss vanlege. Dei kjem dragande med at Jon og Johannes er det same navnet. Derfor er det korrekt å seia St. Hans.

Men me som har tenkt lenger veit jo at det retta er å seia Jønsok og det er jo ikkje Jon. Dessuten brant dei bål og feira solsnu inne i fjordane våre lenge før kristendommen var oppfunnen. Kanskje til og med i den tida då det var slik halveis istid og finnøybuane levde av fiske og reinsdyrjakt.

Derfor: På vegne av den vaksne på Jelsa og meg sjøl vil eg oppfordra adle til å seia Jønsok eller Jonsok. Gløym han stakkar Døyparen som Herodes var så stygge med på denne dagen.

Hei! Går Mulebussen til Mindeveien ???

 

Her på endestasjonen i Søndre Skogvei kan du ta bussen heilt til Mulen i dag.

Nå er det heilt på trynet. Mulebussen går til Søndre Skogvei. Men det er ikkje linje fem lenger.  Den er fordobla til nummer ti. Kor skal det enda henne?

Av og til tar mi kjære og eg oss ein tur til Bergen for å studera kor langt buss-forfallet er komme nå i byen. Eg var studentsjåfør i åravis i den tida då det var orden i verda og Bergen Sporvei eksissterte. Kona mi blei fyrst bussjåfør og seinare plassert i forbygningen til fengslet der sjåførane leverte oppgjøra sine og fekk utlevert nye billettar. 

Berit som sporveissjåfør i 1973.

Eg kjørte buss i åravis. Eg kjørte alfor mye. Det gjekk utover studiene. Eit under at eg klarte å enda opp som adjunkt med opprykk til slutt.

Det var ikkje bare sporveiens vekst og fall me skulle ta oss av på turen til Bergen. Me har eit barnebarn som er i Bergen. Den stakkars jenta på bare 23 studerer i Bergen og er plassert heilt aleina i ein leilighet i Formanns vei. Me gamlingane kjente jo begge til Formanns vei. Der var jo endestasjonen for  linje 8.

Slik såg det ut då linje 8 gjekk til Formanns vei på 1970-talet.
Bussen er ein danskbygd Leyland (DAB).

- Ta buss nr. 10 til endestasjonen, sa jenta.

_ Hallo. Skal me ta bussen til Øyjorden, spurte eg. Nummer 10 gjekk til Øyjorden i vår tid.

- Ti-bussen går til Mulen, sa jenta.

Me måtte berre innretta oss i den nye tida og ta ti-bussen. Me var jo kjende der i strøket. Tidleg på 1970-talet hadde me leilighet i Hans Hauges gate.

På bussen strekte me hals då me nærma oss Frelsesarmeen og fekk me oss huset der me har budd.

Mariakirken var akkurat som før i tida. 

Eit gløtt av Mariakirken blei det også. Der gifta me oss i 1972. Gudshuset består. Det gjer ektskapet også.

Etter å ha besøkt barnebarnet og sove ei natt på hotell, avslutta me besøket i Bergen med å reisa til den andre endestasjonen til Mulebussen, Søndre Skogvei. I gamle dagar var dette endesjonen for linje 6, Mindeveien – Nordnes.

Traseen for bussen var ikkje slik eg venta. Trur du ikkje me var så vidt innom Møhlenpris der Mulebussen gjekk i trolleytida, deretter Gyldenpris og Soheimslien der nr. 15 gjekk for så og komma til den gamle endestasjone i Søndre Skogvei som eg hugsa frå mi tid.

Tenk det du! Slik er det nå for tida.

Bare ein ting som eg synes er skikkeligt gale. Den gamle kontrollørkiosken i sentrum er fjerna. Ein gang eg satt som disponibel sjåfør, kom ei voksen dame og klaga på ein frekk sjåfør til kontrollørane. Hu hadde stått oppe ved Danmarks plass og venta på bussen. Hu spurte sjåføren om han kjørte til Mindeveien eller Gyldenpris. - Gå fram og se sjøl. Eg e tørr i kjeften av å svare, sa sjåføren.

Her i fyrste etasje på Det gamle rådhus hadde sporveissjåførane 
oppholdsrom i mange år.

P.S. Ikkje mange i dag som veit at sporveissjørane hadde oppholdsrom i første etasje i det gamle rådhus. Bak dei store vinduene satt sjåførane og varma seg før dei gjekk på vakt. Her var det også vaktlister for oss vikarsjåførar på veggen og lønnsutbetaling med kontanter i ekta lønningsposar annankvar torsdag.

Takk for turen!

Den nye bispen har både DSD- og hjelmelandsbakgrunn

 

Den nye Stavanger-bispen, Tor Magne Nesvik. Foto.
Aftenbladet.

Den nye bispen, Tor Magne Nesvik, er jo ein fotball-interessert ungdom på berre 48 år, men han kan jo sikkert vera ein bra mann for det.

For oldefaren hans, Mandius Nesvik, kom frå Jøsneset i Hjelmeland og var ein legendarisk skipper i aldri så mange år på dampbåten "Hjelmeland" som gjekk i Stavangerske-ruter i Ryfylke frå 1910 til 1958. Mandius var kaptein om bord i denne båten frå 1924 til han gjekk i land som pensjonist i 1949.

Dampbåten "Hjelmeland" ved Ryfylkekaien.

Sjølv om båten hadde navnet "Hjelmeland" gjekk den sjelden til Hjelmeland. Det meste av si tid dampa den rundt i heilt andre ruter i Ryfylke. Om båten nokon gong var på Nesvik veit eg ikkje, men dette blei eit stopp for rutebåtane til Jøsenfjord Rutelag.

Kaptein Mandius Nesvik, oldefar til den nye
biskopen.

Mandius blei ein gammal mann. Han var 95 år då han gjekk ut av tida i 1982. Som pensjonist brukte han mykje tid på hytta si på Nesvik.

I nekrologen i Aftenbladet sto det at Mandius Nesvik var ein uvanlig  dyktig kaptein og en traust og staut kar. Han hadde stor tillit i selskapet og var svært godt likt av passasjerane.

Farfaren til den nye bispen, Toralv Nesvik, jobba i heile si tid i Stavangerske, eller "selskabe" som dei sa i Stavanger før i tida.

Etter at han hadde gått ut av gymnaset,  begynte han på DSD-kontoret. I 1962 blei han avdelingssjef for lokalrutene. Der passa han godt. Han var godt kjent i Ryfylke og blei ein godt likt leiar.

Heilt frå guttadagane var Toralv Nesvik med i Stavanger Kristelige Ungdomsforening. Han var medlem i koret og var flink til å spela piano.

Toralv Nesvik blei ingen gammal mann. Han døde i 1970, berre 48 år.

Far til bispen, Magne Nesvik (76), blei ikkje DSD-mann. Han har vore i skulen, mellom anna som fylkesdirektør for skuleverket.

Som hjelmelandsbu og tidlegare sommar-matros på bådane, følte eg det var viktig å gjera greie for desse sidene ved den nye bispen. Det teologiske får andre ta seg av.