onsdag 5. juni 2024

Hydrofoil-veteran Kristen Rinder er død

 

Kristen Rinder




Kristen Rinder frå Tau er død. Han blei 92 år gammal.


Rinder gjekk om bord i hydrofoilbåten «Ekspressen» som styrmann då den kom flunkande ny frå Italia til Stavanger i august 1961. Den gjekk sin fyrste tur i Ryfylke 9. august 1961. Kristen Rinder blei seinare avløysingsførar og kaptein på denne spesielle båten som flaug gjennom Ryfylke med ein fart på 35 knop. Ingen av hurtigbåtane som kom seinare, hadde så høg rutefart som «Ekspressen».


"Ekspressen" blei sett inn i Ryfylke-rutene frå 9. august 1961.



Rinder blei om bord i hydrofoilen like til den blei teken ut av drift i 1975,


Seinare var han om bord i westamaranane «Mayflower» og «Sauda». Då han gjekk av som pensjonist som 60-åring i 1992, var han kaptein på westamaranen «Fjordbris». Då hadde han 41 års tjeneste bak seg i Stavangerske.


Kristen Rinder fekk kake av sine kolleger då han blei pensjonist i 1992. Thorbjørn
Finnesand er servitør..  



Kristen Rinder var ein "skikkelige sjømann som hadde lært seg å seila". I 1948 var han elev på skuleskipet «Sørlandet». Deretter var han tre år i utenriksfart før han begynte på rutebåtane i Ryfylke. Han var også på Høgsfjord-båtane før han fekk fast jobb i Stavangerske.


Sjølv om han budde berre eit steinkast frå ferjekaien på Tau heile sitt liv, blei han ingen fast mann på Tau-ferjene,  men han var innom der også før han blei hurtigbåt-seilar.


Hydrofoil-folka kosa seg i sola i Sandeid før dei skulle gå til Stavanger igjen. Frå 
venstre: Kaptein Kristen Rinder, styrmann Sverre Håvarstein og maskinist
Jakob Særsten. Bildet skal vera tatt i 1963.



Kristen Rinder var ein dyktig skipper. Han opplevde ingen alvorlege uhell om bord. Når du møtte han fyrste gong, kunne han virka både alvorleg og lågmælt, men blei du litt kjent med han var han både rask i replikken og blid. Men stadig stillfarande.


Kristen Rinder var frisk og rask i mange år etter at han blei pensjonist. Han følgde ivrig med då den gamle «Ekspressen» blei henta heim for å restaurerast. Men den siste tida svikta helsa og han døydde på Jonsokberget sjukeheim på Jørpeland. Rinder var enkemann. Kona Eli døydde for to år sidan. Han etterlet seg barn og barnebarn.


Kristen Rinder skal gravleggjast frå Strand kyrkje fredag 7. juni.

torsdag 30. mai 2024

Samel Heiå - sauagjetar og bygdeoriginal med glimt i auga!

 

Samel Heiå på sine gamle dagar. Foto: Magne Meltveit,
Digitalt Museum.


- Der budde Samel Heiå, seier Arne Kleppa og peikar med staven sin.


Han står med støvlane trygt planta i Fister og held seg i gjerdet og ser over til den nedlagte garden heiå som ligg i Hjelmeland. Gjerdet bak ryggen hans markerer grensa mot Årdal.


Vegvisar, Arne Kleppa, peikar mot husmurane på Heiå. Han står i gamle Fister
kommune. Bak ryggen hans låg gamle Årdal. Heiå tilhøyrer Mjølhus og 
Hjelmeland.



Grenser? Ka er dette for någe tull midt oppi Mjølhushagane i Hjelmeland?


Jo, dette var kommunegrensene mellom dei gamle ærverdige kommunane Hjelmeland, Fister og Årdal fram til 1965. Her går vel nå kanskje grensa mellom dei tre kyrkjesokna med same navn. Det har eg ikkje sjekka.


Husa på Heiå på 1950-talet. Foto: Magne Meltveit, Digitalt Museum.



Akkurat her i grenselandet budde Samel Heiå som han blei kalla til dagleg. På gravsteinen på kyrkjegarden på Hjelmeland står det Samuel Heien, men navnet Samuel Mjølhus blei også brukt i diverse skriftlege kjelder.


I dag er det berrre me gamlingar som hugsar mannen. Men sjølv om husa på garden hans har ramla saman, berre murane står igjen, og innmarka blir brukt til sauabeite, er det mange minne å leita fram om Samel Heiå.


Forfallet sette fort inn på Heiå. Eit bilde frå slutten av 1950-talet. Gutten på bildet
er Atle Røe, son av fotograf Knut Røe som var distriktslege i Hjelmeland.

22. mai 1887 blei Samel eller Samuel fødd heima på Heiå som var husmannsplass under Mjølhus. Det var fyrst i 1948 dette blei sjølstendig bruk. Det var Samel som sørgde for det.


I den forlengst utselde boka "Det sviv ikkje lenger" om nedlagde gardsbruk i Hjelmeland med Arne Kleppa som ein av forfattarane, står det om Heiå og Samel. Her blir det fortalt om den storstilte 50-årsdagen som han feira på Askvik ungdomshus 22. juni 1937. Folk kom og gjekk frå tidleg kveld til seine natta, ja fuglane hadde til og med vakna og song før festen var slutt. Jubilanten heldt visstnok fleire talar etterkvart som folk kom og gjekk.


Frå Samel si ungdomstid. Han sit heilt til venstre.



- Tenk 50 år og ikkje gifte, sa han plutseleg med høg og inderleg røyst – deretter ein merkbar pause før han retta handa ut over forsamlinga og heldt fram:


- Men det er ikkje dokke damer som er her i kveld, si skuld.


For det var eit sårt punkt i Samel sitt liv. Jenta i hans, gjekk til ein annan. Han var visstnok ikkje god nok for familien hennar. Ho var gravid og fekk ein son som faren, Samel, aldri fekk kontakt med. Dermed blei han ungkar og spelemann heila sitt liv.


Denne kaffikanna tilhøyrde Samel Heiå.



Ikkje rart at det var mange som ville vera med på å feira 50-åringen. Han var ein kjent og omtykt mann i sine bygder. For han blei brukt som bygdeslaktar, dyrlege-amatør og kjømeister (toastmaster) i både bryllaup og begravelsar. Han hadde glimt i auga og gode talegåver.


At Samel feira sine 50 år på ungdomshuset i Askvik, var eit naturleg val. Der var han ein hyppig gjest og der følte han seg heime. "Samels kvile" var eit av dei mange navna som blei sett på ungdomshuset.


Askvik ungdomshus. Foto: Andreas Ropeid,
Norsk Folkemuseum.



Fem år seinare mista han mora. Dette var eit stort tap for han. Det gjekk ut over både matstell og personleg hygiene. Men gode naboar hjelpte han slik at han kunne bu heima omtrent til sin siste dag.


Me som hugsar Samel Heiå i dag, var ungar då denne mannen levde. Då var han nok berre ein skugge av den karen han hadde vore i sine beste år. Ikkje rart at mange av hans jamaldringar både kjende han, likte han og hadde respekt for den allsidige Samel Heiå.


Lommeuret, ein av få eigendeler som er igjen etter Samel Heiå.



I september 1951 hadde Rogalands Avis eit større intervju med Samel Heiå med overskrifta "Han gjette sauer i 50 år".


"Samel er en storfallen kar, med grått i tinningene, med åpen skjorte i halsen, med gummisko og smalestokk og skyggelue. Han har et kvasst auga og kvass replikk og han gir en viss mann med fett på om han vil det", står det i avisa.


Samel Heiå og John Hausken var saman i
militæret. Bildet tilhøyrer Trond Laugaland.



Han begynte som sauagjeter den sommaren han var 14 år og gjekk og les for presten. Sidan var han i heiane kvar einaste sommar, i Bykleheiane, Helgalandsheiane, Lyseheiane og i Setesdalen. Det var mange flotte dagar, men mange harde også. Det tok på å liggja ute i uver og gå svolten frå to om nåttå til tolv neste nått. Tarmane song ligtonar, fortalde Samel.


50 til 70 øre var daglønna for ein sauagjetar då Samel var 14 år. Det hende dei fekk ei krone, men det var sjeldan. I dag må du betala 20 te 30 kroner dagen for ein gjetar, sa Samel i 1951.





Nokre veker seinare skulle han til heis og henta sauene sine. Han hadde ingen planar om å leggja vandringsstaven ned. Så lenge føtene bar han, skulle han ha sauer.


Slutten på intervjuet: "Samel er en grei kar, gild å prate med, full av leven og lun humor med rette blinket i aua. Derfor vil han også tilgi dette her.


Samel Heiå på sine eldre dagar. Bildet tilhøyrer Aslaug
Byrkja Hausken.



Også når jeg skriver at jeg aldri har hørt noe menneske som kan gjøy vekk uvedkommende sauer, slik som han.


Under intervjuet står signaturen Lasse. Det er journalist Lasse Øye som seinare var mange år i Aftenbladet. Hans fulle navn var Lars Torleiv Øye.


Då Samel var 70 i mai 1957, sto det ein kort omtale i Aftenbladet. Der står det om heiamannen og bygdeslaktaren, men i tillegg blir det nevnt at han var mykje brukt som taktekkjar. Han kunne laga tak med store heller både på løer og bustadhus.


70-årsjubilanten hadde sviktande helsa og budde då på gamleheimen på Hjelmeland. Han døydde berre ein månad seinare.


To år gamle Aslaug Byrkja var favorittjenta til Samel
Heiå. Bildet tilhøyrer Siri Borgen. 



Aslaug Byrkja Hausken var ikkje meir enn fem år då Samel Heiå døydde i 1957, men ho hugsar han likevel.


- Eg var favorittjenta hans, sa han til foreldra mine, Anna og Rasin Byrkja. Når han kom til oss, sprang eg mot han. Seinare sat eg i fanget hans. Mor fekk beskjed om at eg ikkje måtte gå med raude sokkar. Han likte ikkje den fargen. fortel Aslaug. Samel var god venn med foreldra hennar og var ein hyppig gjest der på sine gamle dagar.


Arne Kleppa ved murane etter løa på Heiå. Det flotte tuntreet
i bakgrunnen.



Husa på Heiå var truleg ikkje særleg godt i stand i Samel sine siste år. I dag er det berre ein del av steinmurane som er igjen og det svære tuntreet. Ei flott fåra som står som eit minne om den mangfoldige Samel Heiå som alle kjente i bygdene derinne i gamle dar. Uansett kaffor ein av dei tre kommunane dei høyrde hima i. 


Gravsteinen til Samel Heiå på kyrkjegarden på Hjelmeland. Bildet tilhøyrer
Aslaug Byrkja Hausken.


Kjekt når det kjem respons frå folk som har lese bloggen min:

Samel Heiå var innom på fjellgarden Ritland rett som det var. Lilly Anne Håversen, dotter av Berit Ritland Kvame, har sendt dette bildet av Samel på Ritland. Staven hans var det Tor Ritland som har laga. 



Samel Heiå på Ritland.




Randi Helen Ritland, dotter av Ragnar Ritland, har sendt bilde av hytteboka på Raukleiv.


Frå hytteboka på Raukleiv.



Ein annan gong holdt han på å fryse ihjel i heia på tur med far min Ragnar Ritland. Kom til Raudkleiv fra Høyversknuten på løysing, var da heilt gjennomblaut, far fekk hjulpe han så det enda godt. Far har veldig gode minner om han.


mandag 6. mai 2024

Nazi-redaktøren sparka, "Rogaland" laga ekstra-utgave!

 

Ekstra-nummeret av Rogaland kom utpå ettermiddagen 7. mai 1945.



Hurra det er fred! Få nazi-grapset vekk! 


Ein alvorleg ministerpresident Quisling prega fyrstesida på Dagbladet Rogaland på føremiddagen 7. mai 1945. Han oppfordra det norske folk til å samla seg i kampen mot bolsjevismen. Utpå ettermiddagen var nazi-redaktøren frå Haugesund kasta på dør og avisa kom ut med ekstra-utgåve: FRED! Betingelsesløs tysk kapitulasjon på alle fronter, sto det med dei aller største bokstavane. I tillegg var det bilder av kong Haakon, den norske regjeringa og Churchill. I Stavanger var det vill jubel i gatene denne kvelden.


Rogaland som nazi-avis. Fyrsteutgåva 7.mai 1945.



Bondepartet si avis, Dagbladet Rogaland, var den einaste Stavanger-avisa som kom ut gjennom heile krigen. Arbeiderparti-avisa 1. Mai blei stansa av tyskarane etter at redaktør Trond Hegna skreiv ein leiar-artikkel med tittelen "Ingen nordmann til salgs". Høyre-avisa Stavangeren og Venstre-avisa Stavanger Aftenblad blei også stoppa. Det kom ut ei fellesavis med navnet Stavanger-pressen resten av krigen.


Nazisten Kristen Lindøe frå Haugesund blei i 1944 oppnevnt av det nazististiske Pressedirektoratet til redaktør i Dagbladet Rogaland fordi den lovleg oppnevnte redaktør Vangsnes var sjukmeldt. Han hadde denne stillinga fram til frigjeringa i mai 1945. Han skreiv ei rekkje med leiarartiklar der han agiterte for Nasjonal Samling (NS) og Tysklands seier. Han retta også angrep mot den norske motstandsbevegelsen.


Eit år tidlegare hadde Pressedirektoratet oppnevnt Lindøe til sjefredaktør i "Haugesundspressen" mot styret sine protestar. Dei lovleg tilsette redaktørane Osland og Valvik skulle avsetjast på grunn av sine politiske haldningar. Motstanden mot Lindøe var så heftig at han blei løyst frå stillinga i Haugesund. I 1943 fekk han jobb som kinosjef i Kristiansand.


I rettssaka mot Lindøe etter krigen blei redaktør Christian Anker Larsen ført som vitne. Han hadde fungert som redaksjonssekretær i Rogaland ein del av tida då Lindøe var redaktør.


Lindøe skreiv ein del leiarartiklar som tydeleg gav uttrykk for hans politiske oppfatning. Han leverte også nazistisk propaganda-stoff til avisa som Anker Larsen hadde underslått så godt han kunne. Av og til insisterte han på at artiklar måtte på, truleg etter påtrykk frå NS-folk som ikkje var nøgde med redaktøren.


Leiar-artiklane hans blei neppe lesne eller så blei dei lesne av folk som såg det komiske, meinte Anker Larsen. Fleire gonger kom dei tilbake i anonyme konvoluttar. Der var innhaldet retta med raudt blekk.


Så seint som 5, mai hadde Lindøe sagt til Christian Anker Larsen at han trudde på tysk seier. Dei ville ta i bruk eit nytt, hemmeleg våpen og vinna.  


I Rogaland hadde dei rekna redaktør Lindøe som ufarleg, meinte vitnet Christian Anker Larsen.


I 1947 blei Kristen Lindøe i Haugesund byrett dømt til fem års tvangsarbeid og ein inndragning på 6000 kroner. Inndragninga blei i 1949 redusert til 1000 kroner. Koss lang tid han var på tvangsarbeid, veit eg ikkje.


Kristen Lindøe blei dømt for å ha vore medlem i NS under heile krigen og for å ha vore medlem i Hirden. Ei kort tid var han studieleiar og propagandaleiar i Kristiansand krets av NS. Han blei også dømt for å ha anmeldt folk som hadde snakka nedsetjande om NS.


Kristen Lindøe, nummer tre frå venstre, på arkeologisk utgraving før krigen. 
Bildet frå Riss, arkeologisk tidsskrift.



Det arkeologiske tidsskriftet Riss hadde i 2012 ein større artikkel om Kristen Lindøe med tittelen: Arkeologen som skreiv NS-propaganda. Ei fortrengd faghistorie? Håkon Reiersen er forfattar.


Her går det fram at Kristen Lindøe, fødd 1904, studerte arkeologi i fleire år. Han fullførte ikkje studiene, men flytta heim til Haugesund og tok anna arbeid der. Lindøe deltok i mange utgravingar før krigen og har skrive mange artiklar med arkeologisk innhald. Han skreiv også ein del slike artiklar som passa inn i nazistane sin propaganda.


Denne boka med tittelen "Soga fortel" eller "Sagaen forteller" fekk 
alle norske konfirmantar i gåve frå ministerpresident Quisling.



Kristen Lindøe skreiv ei bok med tittelen "Soga fortel" i 1942. Denne boka blei gjeven som ei gåve til alle landets konfirmantar frå ministerpresident Vidkun Quisling.


Kristen Lindøe blei 90 år gammal.


(Eg har henta stoffet om Kristen Lindøe frå diverse aviser i Stavanger og Haugesund. Toralf Sandø har vore til god hjelp i søkearbeidet.)


Fyrstesida på Rogaland 8. mai 1945.





søndag 28. april 2024

Skatte-flyktning frå Hjelmeland til Kvitsøy

Notbasen Mikal Viga med sonen Endre ved årane. Bildet er frå ein artikkel i Sydvesten.

 


Mikal Viga frå Hjelmeland (1874 - 1942) var ein av dei fyrste norske skatteflyktningane. Notbasen som var berømt som storfiskar langs heile kysten frå Møre til Halden, tok i 1928 med seg familien frå Hjelmeland til Kvitsøy.


Årsaka: I Hjelmeland var skatteprosenten 16, på Kvitsøy betalte folk seks prosent skatt.


Frå Bergens Tidende.



Det er mykje å finna i dei gamle avisene om storfiskaren Mikal Viga. Eit kjent navn. Etterkvart blir det dualigt mykje, far og son med same navn. For ikkje nok med at du hadde "gamle Mikal" som dei sa i Hjelmeland. Nå kom også "litle Mikal" eller Mikal Viga junior (1896-1968) som det står i avisene. Utover på 1920-talet blei junior like mykje omtale som faren. Han etablerte seg med eige notbruk. To høgrøysta storfiskarar passa ikkje i same båt.


I dag ville ei slik "skatteflukt" til Kvitsøy fått mykje omtale, kan du skjøna. Men ikkje for 100 år sidan tydelegvis.


Huset som Mikal Viga kjøpte på Kvitsøy. Bilde frå
Norges bebyggelse.



Mikal Viga hadde med seg kona Ingeborg, dottera Bertine og barnebarnet, seks år gamle Margrethe, til Kvitsøy. Margrethe gjekk ei tid på skulen på øya.


Viga-familien busette seg i Ydstebøhavn. Mikal Viga kjøpte enkefru Gjemres villa, står det i avisa Stavangeren i 1929. Eit par år seinare var villaen seldt vidare til Otto Ydstebø. - Kapt. Gjemres tidligere våningshus på Kvitsøy er av Mikal Viga solgt videre til Otto Ydstebø for 7500 kroner, sto det i Stavangeren.


Tida som skatteflyktning blei kort. Arne Kleppa skriv i ein stor og interessant artikkel i Rogaland historielag sitt hefte Sydvesten om Mikal Viga at i 1930 var han tilbake som skattebetalar i Hjelmeland igjen.


Det var visst ikkje så lett å bli skatta-flyktning. I 1931 fekk Mikal Viga krav om skatt både frå Hjelmeland og Kvitsøy: Mikal Viga d.e. er for inneværende år ilignet skatt både i Kvitingsøy og i Hjelmeland. Det blev av herredstyret enstemmig besluttet å fastholde Vigas skatteplikt til Hjelmeland og ordføreren fikk i opdrag å underette Kvitingsøy herom, sto det i Stavangeren.


Gamle Mikal Viga var ein mangfoldig mann: "Det er fortalt at han ikkje ville ha banning om bord. Som botemiddel mot dette sette han ut ein blikkboks der det skulle betalast 10 øre om det likevel kom ut forbodne ord og vendingar. Mikal var visstnok sjølv ikkje ein sjeldan bidragsytar i kassen", står det i Arne Kleppa sin artikkel i Sydvesten.


Mikal O. Viga er oldebarn av "Gamle Mikal" og barnebarn
av "Litle Mikal". Han er som forfedrane ein bromlebass
med smilet på lur. 



Mange av Viga-karane har vore bromlebassar med eit smil på lur gjennom fleire generasjonar. Du har ofte høyrt lyden lenge før du såg mannen.


Mikal O. Viga, oldebarn av "gamle Mikal" og barnebarn av "litle Mikal". Dei fleste kjenner han for den prisbelønte røykelaksen med merket "King Mikal". Han har alle kjennemerke på ein ekta Viga-kar. Han har heller ikkje alltid vore ein like glad skattebetalar. Han likte ikkje at Hjelmeland i si tid innførte eigedomsskatt. På den tida var han medeigar i rederi med opptil sju servicebåtar som blei brukte i oppdrettsnæringa. I samband med overleveringa var han ganske klar på at den nye båten ikkje skulle registrerast i Hjelmeland. - Nei, det står mellom Bahamas og Tysvær, sa Mikal O. Viga.



torsdag 25. april 2024

Frå Hjelmeland til Tasta for 39 kroner!

 



Heile reisa mi i grønt. Frå Hjelmeland til Tasta. Bytta buss
på Solbakk og i byen. 



Som pensjonist reiste eg frå Hjelmelandsvågen til Tasta for 39 kroner for eit par dagar sidan. Eg vågar ikkje å tenkja på kva denne turen ville kosta med eigen bil når bensinprisen er 25 kroner og det ville gått opptil 158 kroner i bompenger. I tillegg ville eg slete på bildekka og sluppe all slags gassar ut i lofta og forurensa miljøet. Hundrevis av kroner ville gått med.


Er det løye eg går rundt og trur at eg er nesten-millionær?


Sjøl om eg er ein ytterst beskjeden mann, greier eg ikkje la vera å skrøyda over kor billig eg kjem meg frå Hjelmeland til byn på ærleg vis. Mange eg treffer, blir interessert og vil ha hjelp av meg til å få nødvendige appar og greier på plass slik at dei og kan reisa billeg.


- Avgang nå, står det på bussen som stå på Solbakk.



Aldri har eg vore interessert i å læra om nye tekniske dibbeduttar og den slags. Då eg jobba i Aftenbla i gamle dagar, fekk me tilbod om å ta noko dei kalla "datalappen". Eg følte meg pressa til å vera med på dette og strauk med glans. Likevel måtte eg læra meg om appar og greier berre for å hengja med frå dag til dag i jobben. Ei tid dreiv eg også med youtube-snuttar og bloggar.


Dermed fekk eg det til å kjøpa billettar på Kolumbus-appen med telefonen og eg lasta ned ein Kolumbus-app som dei kalla "Sann tid". Spennande app. Der er det eit kart som viser kor alle bussar og hurtigbåtar i Rogaland er akkurat nå.


Det var på akkurat denne appen dei ordna det slik at du kunne kjøpa ein billett der du berre betalar for den strekninga du reiser. Rasande billeg. Tur-retur Tasta – Bryne med buss og tog for 80 kroner.


Diverre er ikkje eg nokon læremeister i andre sine smart-telefornar og installering av appar. Eg må stort sett gi opp. Det er betre å få hjelp av barn og barnebarn til slikt.


Men nå kjem eg omsider til poenget: Her bør Kolumbus og andre som meiner dei har ansvaret for å gjera alle gamlingane i stand til å bruka appar både til det eina og det andre. Dei må lokka gamlingane til å kursa seg inn i appa-verda. Tenk så spennande å få billig bussbillett og betala dei på Vipps.


Nå er eg rett nok litt meir buss-interessert enn gjennomsnittet. Far min kjørte buss, brørne mine og ein haug med søskenbarn også. Og kånå mi har vore buss-sjåfør og ein av sønnene våre. På bussen treffer eg kjenningar rett som det er, og kan drøsa om gamle dar og andre ting. Det hender eg kjenner sjåføren også. Men dei minkar det på nå. Kjenningane mine blir pensjonistar, dei også.


Slik ser det ut inni bussen til Hjelmeland.



For meg er det også spennande å sjå på skjermen med navna på holdeplassene og ikkje minst koss høgtalarstemmen i bussen uttalar dei. Tenk det er ein holdeplass på Tau som heiter Giljebakken. Grunnen til det navnet? Dokter Gilje bygde hus midt i denne bakken og sin legepraksis der. Og så har eg funne ein stygg inkonsekvens i navna i Årdal. Det må vera feil å kalla ein plass for SoppAland og ein annan for RiskEdal. Skikkelige innfødde seier Soppaland og Riskadal, meiner eg. Men dei fleste familienavna har nok E trur eg.


Eg vasa meg langt vekk frå mitt tema nå. Det var billege bussbilettar. For eg lurer på ein ting til: Kaffor betalte eg 39 kroner frå Hjelmeland til Tasta, men 40 kroner tilbake? Kan det ha vore fordi det var ein liten buss frå Hjelmeland, men ein stor frå Solbakk til Hjelmeland?

søndag 14. april 2024

Då «Sleipner» kom til Stord

 


"Sleipner" kjem til Leirvik for fyrste gong. Foto frå Aftenbladet.


Sju år gjekk hydrofoilbåtane mellom Stavanger, Haugesund og Bergen. Til stor irritasjon for mange på Stord som berre såg desse flygebåtane sveva forbi ute i fjorden. Nattrute-selskapa Stavangerske og Sandnes Damp hadde ikkje lov til å gå innom Leirvik på Stord.


Frå fredag 5. april 1968 begynte «Vingtor» og «Sleipner» å gå innom Leirvik. Men det gjekk ikkje an å reisa frå Stord til Bergen med desse båtane. Tilbodet gjaldt berre for reisande mellom Stord og stoppestadene i Haugesund og Stavanger.


Fyrstesida på Haugesunds Dagblad 4.april 1968.



For på denne tida ville ikkje nattruteselskapa, som dei blei kalla i Sunnhordland, ha med seg Hardanger Sunnhordlandske Damskipsselskap på å driva hydrofoilruta mellom Stavanger og Bergen. HSD frykta at hydrofoilane ville ta for mange passasjerar frå dei andre rutebåtane på denne strekninga.


Men dei reisande i Sunnhordland fekk eit plaster på såret då hydrofoilbåten «Teisten» blei sett i drift på ettersommaren 1961. Hydrofoilbåten gjekk frå Bergen til Skånevik med mellomstadene Leirvik, Tittelsnes og Ølen.


Hydrofoilbåten "Teisten" kom i 1961.Teikningen er frå HSD
 si jubileumsbok frå 1980.



Fyrst i 1968 fekk Sunnhordland sin andre hydrofoilbåt: «Tjelden».


Det var ei viktig sak for avisene at Leirvik nå kom med i denne hydrofoilruta. Mandag 1. april 1968 kom hydrofoilbåten «Sleipner» for fyrste gong innom Leirvik. Der blei maritim inspektør i Stavangerske, Johs. Hidle, sett i land. Han skulle sjå på tilhøva på Leirvik saman med sjefane på kaien og ekspeditøren på staden.


Hydrofoilane sørfrå kunne ikkje bruka HSD-hydrofoilane sin kai. Der var det ikkje djupt nok. Det måtte lagast ein eigen plass for dei nye båtane. Før denne var ferdig, skulle dei bruka ein landgang som var der frå før.


"Flaggruten" mellom Stavanger og Bergen med alle mellomstader kom fyrst i gang i 1974. Dette tilbodet var eit samarbeisprosjekt mellom Stavangerske, Sandnes Damp og HSD.

tirsdag 9. april 2024

Hei! Hydrofoilen pipta igjen i Haugesund!

Vår i lufta. Hydrofoilen pipta i går, meldte Haugesunds Dagblad 2. april 1962.

 


- Nå pipta hydrofoilen igjen, kunne Haugesunds Dagblad melda på fyrstesida mandag 2. april 1962. Svære greier på den tida at den tredje sommarsesongen med hydrofoil-båtar i fart mellom Stavanger – Haugesund og Bergen nå var i gang.


Haugesunderane nikka gjennkjennande til den særprega fløytelyden frå «Vingtor» og «Sleipner». Og dei to hydrofoilane sette opp farten og ulte gjennom Karmsundet utan å ta seg nær av at dei blei helsa velkommen av ein ulande snøstorm.


Avisa hadde bilde av den nye hydrofoil-utstikkaren på Indre Kai. Den blei tatt i bruk dagen før.


Aftenbladet 2. april 1962. "Ekspressen" fyrst i fjorden.



Dei slo på stortromma i Stavanger også. Her frå Aftenbladet: "Lørdag kunne folk langs Gannsfjorden se noe som ikke er sett før her i landet: Tre nypussede hydrofoilbåter i vakker formasjon og 35 knops fart innover i Gannsfjorden mens et helikopter krysset over båtene i vårsolen. Det var virkelig imponerende å se. Båtene manøvrerte med en presisjon som det skulle være et godt innøvd program de gikk gjennom. Det var det ikke, men de tre som sto til rors var tydeligvis karer som kunne sine saker."


Rogalands Avis meldte at helikopteret var hyra inn av nattruteselskapa (Stavangerske og Sandnes Damp) for å filma båtane i full fart. På Lurahammaren sto ein representant frå Filmavisen, Olaf A. Ellingsen og Nor-Hansen pluss fotografar frå Stavanger-avisene. Alle brukte mye film, skreiv avisa.


"Sannsynligvis er det ingen andre ruteskipsselskaper som kan gi en slik oppvisning som Stavanger- og Sandnes-selskapet presenterte lørdag." Dette skreiv Rogalands Avis.


Dette var fyrste heile sesongen med tre hydrofoilbåtar i rutefart. «Vingtor» kom i 1960. «Sleipner» og «Ekspressen» kom sommaren 1961. «Ekspressen» kunne ikkje setjast i fart 1. april. I Saudafjorden var det fortsatt is. Det gjekk ennå eit par veker til fjorden var isfri og klar for hydrofoilen igjen. Dei måtte venta litt på piptinga frå hydrofoilen i Sauda i 1962.