Judith dreiv "Himabakst"-kafeen i Mallinhuset

 

I frre år dreiv Judith Henanger kafeen "Himabakst" i 
Mallinhuset. Foto: Bygdaposten.

I fire år, frå 1990 til 1994, dreiv Judith Henanger kafeen "Himabakst" i kjellaren på Mallinhuset. Kor blir dei av, alle desse åra? Tenk det er over 30 år sidan!

- Det har vore mykje prøving og feiling. Med det same heldt eg på å ta livet av dei stakkarane som jobba her, men vi er fornøgde med erfaringane me har gjort så langt, sa Judith Henanger i eit intervju med Bygdaposten etter eit års drift.

Slik var fasaden då det var "Himabakst. Foto: Bygdposten.

Bakgrunnen for at ho starta kafeen var at ho laga ei prosjektoppgåve om kvinner og leiing. Etter det var det berre å setja dette ut i livet. Men det var ikkje enkelt å starta eiga bedrift. Hadde Judith visst kor krevjande det var, er det ikkje sikkert at ho hadde gjort det.

Judith satsa på tradisjonsrike bakarvarer: Syrekaka, strandsitjar, og lefse mellom anna. I tillegg laga ho pai som ikkje var ein typisk Ryfylke-rett. Paien frå Himabakst blei til og med seld i Arkaden i Stavanger.

Kaffi og drøs på "Himabakst" i 1993. Frå venstre: Kristian Hausken, Magne Meltveit, Njål
Tjeltveit, John Nessa, Jan Inge Sørbø, Berge Furre, Magnhild Meltveit Kleppa og
Åge Vallestad. Foto: Aftenbladet.

Etter eit års drift var bakeriet åpent tre dagar i veka vinterstid og full fart på sommaren. Då kom det turistar og hyttefolk i tillegg til dei faste kundene.

Tre kvinner jobba i bakeriet. Jofrid Nordbø var ei av dei. Det var store utgifter til lønn. Dermed var det ikkje lett å bli rik på denne geskjeften.

Men med god støtte frå kunder, kommune og fylket var Judith godt fornøgd.

Judith Henanger dreiv ikkje berre bakeri. Ho var også biblioteksjef i Hjelmeland i mange år.

 - Det har gått litt i bølger med Himabakst, sa ho i eit intervju med Bygdaposten etter tre års drift. Mange gonger hadde ho angra på at ho starta dette prosjektet. Men så kom det fleire gode og spennande kunder som førte til at ho fatta mot igjen.

Sjøl om det var mange trufaste kunder på Himabakst, blei det ikkje noko overskot av drifta, Midt i oktober 1994 stengde kafeen dørene. Sjøl om kommunen prøvde å få andre til å driva kafeen vidare, var det ingen som tok sjansen. Judith Henanger heldt fram som biblioteksjef i kommunen. Himabakst blei berre eit koseleg minne.

Dette skiltet har Judith Henanger som eit minne om kafeen i Hjelmelandsvågen.

I dag er Judith Henanger 83 år. Ho er ei oppegåande kvinne som er å treffa på tur i Hjelmelandsvågen. Ho budde på Sand til ho var 15 år gammal. Då flytta familien til Stavanger. Seinare budde ho på Austlandet før ho kom til Hjelmeland i 1977. Ho blei biblioteksjef i 1981.

Judith Henanger er ofte å treffa i farten 
på Hjelmeland.

På den tida blei biblioteket flytta frå den gamle dokter-bustaden til det nye Gjensidige-bygget. Judith Henanger blei pensjonist i 2006.

I dag finn du biblioteket på Hjelmeland i det tidlegare handelslagsbygget i Vågen.

Forvedå reis for ein gjerrig-knark!

 

Dei 80 kronene me la igjen i plommebutikken til Jan Skaar, var einaste
utlegget på heile turen.

Ingen trur meg når eg seier at eg reiste om Finnøy og over Ombo for å sjå meg rundt i staden for å kjøra gjennom Ryfast for å  komma strake vegen til Hjelmeland. - Gjerrigknark, seier dei med ein gong. Eg gidde ikkje krangla med dei. La dei meina ka dei vil.

Desse skyene har gått litt på kryss og tvers dei siste dagane og gjort meteorologane heilt forvirra. Det er grunnen til at veret har blitt mykje finare enn meldingane.

- Ska me ta over øyane på turen innigjønå i dag, spurte eg kånå. Hu likar all slags variantar frå den vanlige tralten. Viss eg greier å halda henne i ånde med originale svingar i nærmiljøet, unngår eg alle forslaga hennar som omfattar flyreiser og mange netter på hotell. Eg er livredde for å reisa med fly og mindre og mindre begeistra for å liggja på hotell. Som gammal gubbe er eg ikkje så flink til å sova på nettene. Derfor er det kjekkast heima.

Veteranskøyta "Sigrund" ligg på Finnøy. Skulle hatt litt make-up før Tomatfestivalen.

Etter å ha studert ferjerutene, fann eg ut at det kunne passa å ta ferja frå Judaberg til Eidssund klokka 10.20. Frå Skipavik på Ombo til Hjelmeland gjekk det ferja klokka 12.35. Det var plenty med tid til å kjøra over den nest største øya i Rogaland, forsikra Jan Skaar som er i full sving med å hausta plomma akkurat nå.

Eg er jo innante og har vore ein del på Ombo. Det som slår meg er at denne øya er mykje større enn du trur. Her er det mykje plass og lite folk. Sjøl om den lokalkjende meinte me hadde god tid, tok eg ikkje tjangsen på å somla. Her gjekk det i god fart rett over øya på nylagde asfalt. 

Ventetida på Judaberg blei brukt til å studera veteran-skøyta "Sigrund". Den kunne hatt godt av litt oppskeining før Tomatfestivalen. Men det får dei på Finnøynå ta seg av.

Traff Inger Auestad Havn på ferja. Ho dreiv butikk på Nesheim på 
Sjernarøy før i tida. Aftenblad-bilde frå 2009.

På ferjå gjekk me opp i salongen. Det var jo ein altfor lange tur frå Finnøy  til Ombo. Kunne ikkje sitja og tørka i bilen. Der oppe traff me ei dama som kjende meg igjen. Det var Inger Auestad Havn som eg møtte då eg dreiv og skreiv i Aftenbla i gamle dar. Ho hadde butikken på ferjekaien på Nesheim på Sjernarøy i den tida. Nå er der verken ferja eller butikk der. Kjekt å treffa henna og få utveksla nytt frå Sjernarøy. Ikkje kvar dag me er der lenger.

På Ombo blei det berre ein kort stopp ved plommeutsalget til Jan Skaar før det bar rett av garde til ferjekaien. Plommå var forresten god den. Dei 80 kronene som me vippsa til Jan, var det einaste utlegget på heile turen.

Framme på Skipavik i god tid.

Ferja "Hydra" var sånn sirka i rute og tok oss over fjorden til Hjelmeland.

Sjøl om det var gratis å reisa med ferjene, vil eg ikkje anbefala dette som vanleg reiserute frå byen til Hjelmeland. Eg likar ikkje desse Rennfast-tunnellane i det heila tatt. Dessuten tar det ein god del lenger tid enn å reisa den vanlege vegen. Men som lysttur er det fint ein dag ein har god tid.

Malena selde melk i Mallinhuset

 

Malena Børve selde melk i Mallinhuset i 19 år.

Då Malena Børve stengte melkeutsalget i Mallinhuset i Hjelmelandsvågen etter å ha stått bak disken der i 19 år, fekk ho ein flott omtale i Aftenbladet 28. februar 1966.

Ikkje eit stort prangande oppslag, men ligavel. Notisen var plassert på den såkalla Bretten, som alle som har lese Aftenbla ei stund, hugsar veldig godt.

Notisen var ikkje stor, men fint plassert ved sida av fyrstesidesakene
som ikkje blei avslutta på fyrstesida.

Malena slutta ikkje fordi ho var lei. Men det var nye tider. Nå skulle det vera melkekartongar i butikk. Ikkje plass til ei smilande Malena som auste opp melka frå eit svært melkespann og over i det litla spannet som kunden hadde med seg.

- Det er Årdal Meieri som driv dette utsalet, og fru Børve har vore ein trugen og punktleg tenar for dei i 19 år. Ho får dei aller finaste lovord frå dei mange kundane ho har ekspedert, sto det mellom anna i Aftenbladet.

Mallinhuset i dag. Melkeutsalget var plassert i venstre delen av
kjellaren.

Kvar føremiddag kom Ragnar Larsen frå Årdal med melkebilen og lempa av dei svære melkespanna utanfor melkeutsalget i kjellaren på Mallinhuset.

Så var det Malena sitt ansvar og arbeid å få buksert dei svære spanna frå gata ned ei betongtrapp og inn bak disken i kjellaren. Ventande mannfolk hjelpte som oftast til med å få dei store spanna inn i kjellaren. Som takk blei dei ekspederte fyrst. Ein av dei var Kristoffer Veland.

25 000 liter melk i året blei det seldt her. Melk, fløyte og sure melk. I tillegg gjekk det i ost og smør som blei delt opp i passelege stykke slik kundene ville ha dei. Dei siste åra var det også iskrem-salg på sommaren.

Utsalget var åpent eit par-tre timar kvar dag. Men Malena hadde fleire oppgaver enn å forsyna folk med melk.

Kvar månad fekk ho oppgjeret som bøndene på Hjelmeland skullle ha for melka dei hadde levert til meieriet i Årdal. Dette var kontanter plassert i dei tynne oppgjerskonvoluttane som blei bruka til lønningspåsar før i tida. Ikkje bankkontoar og sjekkhefte og den slags dill-dall. Og bøndene hefta seg ikkje vekk med å passa åpningstider og den slags. Dei kom som oftast og banka på heime hjå Malena der ho budde, for å få pengene sine.

Hjelmeland Meieri strauk med i den svære flaumen i november 1940. Etter den tid gjekk melka til Årdal Meieri. Og dermed var det melk frå Årdal som blei seldt i Hjelmelandsvågen.

Eg har ikkje funne ut kva tid utsalget blei starta. Ragna Torsen sto bak disken før Malena Børve overtok. Melkeutsalget var fyrst plassert i øvre delen av kjellaren. Der blei det seinare slaktarbutikk. Då heldt Malena til i delen nærast sjøen.

Malena Børve døde i 1977. Ho blei 69 år.

(Dottera Aud og barnebarnet Bjørghild har hjelpt både med opplysningar og bilde av Malena. Viss nokon har bilde av utsalget, ville eg tatt mot det med takk.)

Dagens utfordring: Sukkerkulør!

 

Kor finne du sukkerkuløren i butikken?

- Kan du kjøra på butikken og kjøpa sukkerkulør?

Kånå mi var stressa og reiv meg ut av ein del viktig tankearbeid som eg var i sving med på mobiltelefonen.

Hu dreiv på med å laga brune saus og trudde alt var såre vel. Planen var å laga sausen heilt frå botnen. Ikkje någen lettvint påsa-saus for tida. Men der var ingen sukkerkulør.

- Eg går bort på butikken. Ikkje nødvendig å kjøra det korta stykket, sa eg. Eg samlar på skritt kvar dag så her ville eg få någen ekstra.

- Bare gå du, men skyndta deg litt, svara hu. Det kan seiast mye fint om hu som eg er gifte med. Men spesielt tålmodige er hu ikkje.

- Men kor i all vera gøyme dei sukkerkuløren, sukka eg.

- Prøv krydderhyllå, ropte kåna etter meg som var på vei ut dørå.

Eg er jo ein enkel landsens gutt (gubbe) og likar lite å spørja dei travle menneska på butikken kor eg finn ditt eller datt. For då slepper dei alt dei har i hendene og spring føre meg fram til hylla der denne varegreiå står. Kunne dei ikkje heller peika litt og styrt meg i rette retning.

Viss du ein gong har sett ein gammale sullik som vasar rundt mellom hyllene på butikken og ser fortapte ut, er det sikkert meg.

Denne dagen hadde eg bestemt for å vera ein ny og effektive versjon av meg sjøl. Raskt gjekk eg inn i butikken på utkikk etter krydderhyllå. Det er alltid lett for meg å finna øl og kjøttpålegg, men krydder er litt ukjent terreng. To-tre minutt gjekk med før eg var framme. Det tok litt tid å orientera seg. All slags rart som er kvalifisert til å kallast krydder i dag.

Trur du ikkje eg fant kuløren. Litt beskjeden sto den høgt oppe i ei hylla. Eg treiv den og gjekk raskt i kassen.

27,40 kosta dette.

Eg kunne ikkje la vera å skrøyta litt av meg sjøl til damå i kassen. Hu smilte og eg følte i grunnen at hu var litt imponerte av meg.

Deretter strauk eg på dør. Raskt og bestemt marsjerte eg rett tilbake til min bopel. Sløyfte fotgjengarfelt og gjekk på skrå over gata.

Det var så vidt eg ikkje ringte til kånå og sa at eg alt var på vei himitte.

Ho sto eg venta på meg då eg kom inn døra.

- Du var lenge, sa hu.

Elisabet bygde Mallinhuset

 

Elisabet Fevoll framføre huset som blir kalla Mallinhuset i dag.
Bildet tilhøyrer Sigbjørn Sæbø.

- Mallinhuset, seier folk idag. Ingen er i tvil om kaffor eit hus i Hjelmelandsvågen ein då snakkar om. Men det var ikkje ho som bygde det fine og innhaldsrike huset.

Det gjorde Elisabet Fevoll i 1924. Ho var enka etter Samson Fevoll. Dei hadde ein fin gard på nedre Fevoll. Det er på denne garden det er sideri i dag. Dei åtte også garden på Husstøl. Dei sat godt i det, men var barnlause.

Inngangsdøra med Elisabet sitt monogram. Døra blei fjerna på den tida
då kommunen åtte huset. Den står nå i kjellaren.

Elisabet selde begge gardane då ho blei aleine og bygde det staselege huset i Vågen. Inngangsdøra var sikkert den finaste i heile bygda og dekorert med eigaren sitt monogram: EF.

Mannen Samson var ein stillfarande mann, men Elisabet var lettliva og snill. Dei var romslege og gavmilde. Men dei hadde ein travel kvardag med to gardar og passa på.

Samson og Elisabet Fevoll til høgre. Drengen Jørgen Steinsland bak dei. Gjestene til
venstre er familien Holm frå Stavanger. Bildet som er KI-forbedra, tilhøyrer Sigbjørn Sæbø.

Heilt frå sin ungdom var ho kristen og fast gjest på bedehuset. Men ho var lettliva og hadde både skjemt og alvorsord til både unge og eldre, går det fram av 80 års-omtalen i Aftenbladet i august 1937.

Elisabet budde ikkje åleine i det store huset. Ho hadde leigebuarar. Mellom dei var elektroingeniør Olav Dale og hans familie.

Dødsannonsa i Dagbladet Rogaland.

Mallin Sæbø som var niese til Elisabet, budde ikkje der medan mostera levde. Elisabet døydde 1. april 1940 og blei gravlagd på den heilt spesielle dagen 9. april, i følge dødsannonsa i Dagbladet Rogaland.

Etter den dramatiske flaumen i november 1940, var Mallin og familien huslause. Både slaktarbutikken og bustaden deira hadde flaumen fare med. Men då sto jo huset til moster Elisabet der like heilt. Der kunne familien, mor og far pluss dei tre barna, Olav, Anna Karina og Hjalmar, flytta inn.

Her fekk dei også plass til slaktarbutikk i kjellaren. Den blei verande her i mange år etterpå.

Men Malena og Kornelius hadde skaffa seg tomt i Almenningen før krigen. Der bygde dei seinare hus som dei tok i bruk i 1947.

I 1965 overtok sonen Hjalmar huset. Då flytta Mallin tilbake til Vågen og dermed blei dette huset då til Mallinhuset for ettertida.

Mallinhuset fotografert i 2020.

Hjelmeland kommune kjøpte Mallinhuset i 1986. I 2011 kjøpte brørne Sigbjørn og Halvor Sæbø huset. Dei er barnebarna til Mallin. Halvor brukar fyrste etasje til fritidsbustad. Andre etasje er bortleigd.

Eg kjem snart med meir stoff om Mallinhuset. 

(Navnet til Elisabet Fevoll er skrive ulikt her og der. Eg har brukt varianten i bygdeboka. Eg tek gjerne mot utfyllande opplysningar. Takk til Toralf Sandø som skaffa meg stoff frå Dagbladet Rogaland.)

Nils Via Hausken har skrive følgjande kommentarer til denne bloggen:

Nils Viga Hausken

 ·

Samson Fevoll var barnebarn til Sissela Faltinsdotter Fevoll som har lagt navn til Sisselastova i Vigatunet. Ho laut flytte til Viga for å komme bort frå den vrange og gjerrige mannen sin.

Mor til Samson var allerede sinnsjuk då ho fekk Samson.

Samson hadde kun ein bror, Anders, som busette seg på Fuglastein i Jelsa og har etterkommarar.

Samson Fevoll var det ein i dag kallar investor. Han kjøpte og selde gardar og eigendommar, og hadde samarbeid med bl a min oldefar Mikal Viga som dreiv fiske i stor skala.

Svar

Del

Nils Viga Hausken

 ·

Som nevnt var Lisbet og Samson Fevoll barnlause. Men dei var rause og tok tre ungar til seg som hadde behov for ein ny heim etter at mor deira var død i 1882 og far deira ikkje evna å ta seg av dei. Desse ungane kom frå Holmen i Fundingslandvatnet

Det var Hadle Hadleson (f 1878) på fire år og Elen Pauline Kristine Hadlesdotter (f 1880) på to år. Halvsyster deira, Johanna Olsdotter (f 1870) på 12 år flytte også med.

Johanna døydde på Fevoll i 1902.

Hadle flytte som ung til byn og arbeidde seg opp innanfor teglverksindustrien i Stavanger. Han tok Holm som etternavn.

Han stifta familie og fekk mange ungar. Ein av etter kommarane hans heiter Hadle Holm. Han driv eit treningscenter i Stavanger og gjorde det stort innan boksning (trur eg det var) då han var yngre.

Oddbjørg Kleppa frå Askvik er gift med barnenarnet til Hadle Holm.

Elen Pauline Kristine, til dagleg kalla Elen, gifte seg med Jørgen Steinsland frå nabogarden i 1903.

Dei blei velsigna med mange ungar:

Borghild 1904 g Børkja

Tvillingane Ånen og Hadle i 1905 som døydde same år.

Selma Elisabet 1906

Arne 1908

Helmer 1910

Jørgine 1912 g Egeland

Agnete 1914 g Hausken

Margit 1916 g Mæland

Olav 1918

Hanna 1920 g Erland

Lisbet og Samson Fevoll gjorde det muligt for Elen og Jørgen Steinsland å kjøpe fjellgarden Gjessfjell i Årdal omkring 1910.

Elen døydde frå barneflokken sin i 1924 i ein alder av 44 år.

Jørgen døydde i 1948.

Mallin slo alarm då skulen brant

 

Mallin Sæbø oppdaga brannen på Solvang skule.

Mallin Sæbø vakna ved to-tida på natta og såg det spesielle lyset i vinduet på soverommet. Då spratt ho opp og oppdaga flammehavet som slo gjennom taket på skulen. Det var Solvang skule på Hjelmeland som brant.

Brannen fekk plasss på fyrstesida på Aftenbladet 26. februar 1958.

Mallin treiv telefonen og fekk varsla nattevakta på telefonsentralen. Dermed blei folka i brannvernet og andre bygdafolk alarmert.

Dette bildet viser Mallin Sæbø sitt hus oppe til venstre og ungdomshus og skule under.

Den raske reaksjonen til Mallin kom heilt fortjent på fyrstesidag på Aftenbladet denne dagen.

Dette var fyrste gong den nye brannsirena i Vågen og brannsprøyta blei tatt i bruk. Utstyret virka som det skulle og mannskapet gjorde godt arbeid. Sløkkje-arbeidet blei konsentrert om å berga ungdomshuset som låg vegg i vegg med skulen. Heldigvis var det vindstilt og dermed blei ungdomshuset ståande omtrent uskada etter brannen.

Brannårsaka var ukjent, men brannen oppsto visstnok midt i huset. Det elektriske anlegget var berre to år gammalt. Sjølve skulebygget var 62 år. 

Desse elevane fylte 13 år det året skulen brann.  Frå venstre: Torborg Nordbø, Tordis Kvame,
Berit Røe, Åshild Haugsland, Bjørg Jørmeland, Jorunn Øydis Gauthun, Oddvar Lura,
Arild Hansson, Arne Hauge og Per Sørhus.

Det var natt til onsdag 26. februar 1958 skulen brant. Sjølv om det ikkje blei personskade, var det ein god del utstyr av ulike slag som strauk med.

Skulekorpset sine trommer og omlag 400 kroner i kontanter strauk med. Likeeins brann mannskoret Andvake sitt orgel og eit særs verdifullt notearkiv. - Desse notene kjem koret til å sakna sårt når dei nå skal høgtida sitt 60 års-jubileum, sto det i Aftenbladet.

Speidarane sine pengar og skulen sin krinskasse strauk med. Skuleboksamlinga på 400 bøker gjekk også tapt.

Solvang skule var fire-delt og hadde 55 elevar og to lærarar, Eli Bjelland og Tor Sveinsborg. I 1960 flytta Sveinsborg til Finnøy der han var skulesjef i mange år. Eli Bjelland som var frå Hjelmelandsvågen, arbeidde i skulen i heimbygda til ho blei pensjonist.

Bedehuset blei redninga etter at skulen brann. I kvar ende av dette huset var det eit rom på 60 kvadratmeter. Desse blei nå klasserom. Dei minste gjekk i rommet nærast prestagarden. Dei store fekk rommet mot elva.

Akkurat på denne tida blei bedehuset brukt som kyrkje også ettersom kyrkjebygget var under restaurering. Sjølvsagt blei bedehuset som vanleg nytta til årsmøter, festar, offerveker, basarar, gravferder og bryllaup. Eit sjeldan godt utnytta hus med andre ord.

Hjelmeland bedehus blei bygd rett etter krigen. Det gamle strauk med i den store flaumen i 1940.

Det tok si tid å få nytt skulebygg på plass på Hjelmeland. Fyrst i 1963 kunne elevane ta i bruk den nye Solvang skule. Den fekk ikkje nokon lang historie. Den blei riven for å gi plass til hotell.

Mallin Sæbø som var nabo til skulen i 1958, flytta på sine eldre dagar ned til Vågen. Ho budde i huset som i dag blir kalla Mallinhuset. Sonen Hjalmar overtok huset i Almenningen.

(Skildringa av brannen er for det meste henta frå Aftenbladet. Eg tek med takk mot bilete av betre kvalitet.)

Kommentar på Facebook:

Jorunn Hagalid Grytten

 ·

 ·

av forfatter

Eg hugsar den morgonen i februar i1958, som om det skulle

vore i dag :

Tidleg måtte eg stå opp for å rekke tidsnok til skuledagen begynte .

Lang skuleveg og så som så med været i februar, Tok si tid for meg ,og eg venta på å bli vekt

Plutseleg ropte mor kl 7.00,bekmørkt og rufsete vær :

"Jorunn,Jorunn,du kan ikkje gå på skulen i dag .Skulen har brunne ned ...Nei å nei .eg som gledde meg kvar dag å gå på skulen !

Hundre tankar for gjennom hovudet til 5.klassejenta .

Skruskeisene mine låg i skuffa mi og dei halvferdige vottane eg heldt på med i handarbeidstimane til Eli Bjelland hadde nok

brunne opp 

Forresten, vottane var eit miserabelt prosjekt,så det gjorde ingenting om dei brann opp .For resultatet var miserabelt og mislukka der det låg i skuffa .. . Måtte sikkert ha rekt opp heile greia likevel ..

Men skeisene mine ...

Skuleåra i Bedehuset var fine, dei.

Kommunen fann løysingar ganske fort

Men lite tumleplass ute !

Artig at du blogga om denne hendinga ,Jone.