Ferjemannskapet fiska sei mens dei venta på bilar

 

Kaptein Kåre Vågane og billettør Gulleiv Norheim på brua. Foto: Ola Vormeland.

Heile ferje-mannskapet sto der, utrusta med kvar si fiskestong, og fiska sei. Ser du dei for deg? Ivrige mannfolk i full sving med å hala på sei på ferjekaien. Journalisten frå Bygdaposten trudde ikkje sine eigne auer.

 

Var det avdekka ein skandale på dette tidspunktet i Tøtlandsvik for 40 år sidan?  Langtifrå. Dei tre karane som var på jobb, skipper, billettør og maskinpassar, prøvde seg etter seien mens «Jøsenfjord-ferjen» låg der i ferjestøa og venta på neste avgang i halv ti-tida ein kvardagskveld i april 1984. Ikkje ein bil å sjå! Men veret var flott og seien beit godt!

"Jøsenfjord-ferjen" med kurs for Vindsvik. Vegen til Nesvik. Arkivbilde frå Aftenbladet.

Denne skildringa er omtrent ordrett henta frå lokalavisa Bygdaposten som kom ut på Hjelmeland. Redaktøren, Ståle Eggebø, hadde fått det for seg at det ville vera spennande å skildra livet på ferja frå morgon til kveld. Eg reknar med at den sto på trykk i avisa ein dag i april. Det løgna var at folka i Suldalsposten likte denne reportasjen så godt at dei like godt trykte den i si eiga avisa i slutten av juli same året. Overskrifta var: Den menneskelege ferja.

- Kan du ha det betre enn dette, spurde ferjekapteinen med fiskestonga.

Men sjå der! Kapteinen oppdaga brått ein bil på veg nedover mot Tøtlandsvik. Er det ikkje Eiane-folka som skal heim? Dei var jo godt kjende med kvarandre, dei på ferja og dei på Eiane. For Marta og Gudmund dreiv kiosken på ferjekaien på Vindsvik og kjende ferjelivet på Jøsenfjorden omtrent like godt som dei som jobba om bord.

"Jøsenfjord-ferjen" i Tøtlandsdvik. Dette sambandet blei åpna i 1965 og nedlagt i 1990.
Foto frå Aftenbladets arkiv.

På «Jøsenfjord-ferjen» hadde dei omtanke for kundene sine. I periodar med liten trafikk hende det ofte at dei avbraut avgangen og snudde for å få med seg bilar som kom for seint.

- Eg har opplevd at ferja har gått tilbake to gonger på same avgangen for å henta folk som kom for seint. Andre stader har eg opplevd at ferja gjekk frå bilar som berre var 30 meter frå ferjekaien, fortalde Jakob Galland frå Suldal som kjørte Aftenblad-ruta med ferske aviser denne dagen.

Ferja legg til i Tøtlandsvik. Foto: Ola Vormeland.

- Eg har drive kiosken på Vindsvik i mange år. Ein gong opplevde eg at ferja kom inn igjen tre gonger for å henta folk som kom for seint. Men trur du ikkje det kom endå ein bil også. Denne sjåføren var sint fordi ferja ikkje kom inn igjen, fortalde Marta Eiane.

Det står ikkje i denne artikkelen, men det var ei kjent sak at folk i Vormedalen, bygda opp forbi Tøtlandsvik, måtte vera obs på ferjeruta viss dei tok seg ein liten biltur ned til Tøtlandsvik på kveldstid. Viss ferjefolka såg billys på veg nedover moane, braut dei av avgangen og venta for å sjå kven som kom.

I 1984 var ikkje «Jøsenfjord-ferjen» stor nok i periodar med mykje trafikk. Kapasiteten var 20 bilar.

Ferjereportasjen frå Bygdaposten i april 1984 blei gjenbrukt
i Sulddalsposten i juli same året.

Ferjekaptein Kåre Vågane meinte det skulle vore ei ferje med plass til 40 bilar på dette sambandet. Han trudde at det var mange som ikke reiste denne vegen av frykt for lang ferjekø.

Bygdaposten gjorde ein grundig jobb. Her er statistikken for «Jøsenfjord-ferjen» denne onsdagen i april 1984: 117 personbilar, 10 varebilar, 22 lastebilar, 15 trailerar, to bussar og 255 passasjerar. Billettøren tok inn 5827 kroner.

To sjåførar som kom for seint dagen før, hadde fått overnatta i salongen.

Ein tur var det tomt både for folk og bilar. Bussen frå Tau til Sand med Egil Sie som sjåfør, kom klokka 11.10 til Tøtlandsvik. Null passasjerar.

Dei aller fleste som hadde arbeid om bord i denne ferja var frå Jøsneset eller Erfjord. Alle er rekna opp i artikkelen: Kåre Vågane, Odd Foss, Jan Tednes, Per Karsten Øye, Sverre Norheim, Solbjørn Bog, Arne Erfjord, Thomas Fuglestein, Odd Helge Rosså, Gunvald Kallevik og Gulleiv Norheim. Dessutan var Marta Erfjord, Leikny Bog og Valborg Surnevik i kiosken. Solveig Fylgjesvoll vaska om bord.

Stor trafikk i Tøtlandsvik ein gong mellom 1965 og 1970. Foto: Ola Vormeland.

Ferjesambandet over Jøsenfjorden mellom Tøtlandsvik og Vindsvik, blei åpna 14. juli 1965. Sommaren 1990 blei ferjesambandet flytta ut fjorden. Nå går ferjene mellom Hjelmeland og Nesvik.

«Jøsenfjord-ferjen» blei overteken av Stavangerske ved årsskiftet 1975/1976 saman med resten av flåten til Jøsenfjord Rutelag. Ferja blei omdøypt til «Jøsenfjord» i 1989. Den blei seldt i 1991.

Lars og Torstein lirka opp eldgamle mutrar på «Jøsenfjord»-maskinen

 

Både røyrtang,sleggja og varme måtte til for å løysa 89 år gamle mutrar. Lars og Torstein
Randa fekk dei opp. Foto: Vidar Hauge.

I 89 år har dei same boltane og mutrane stått urørte på same plass og sørga for at den 20 tonn tunge Rubb-maskinen på «Jøsenfjord» sto trygt på stålramma ned i maskinrommet.

Men nå har tre vaksne «Jøsenfjord»-entusiastar, Lars Randa, Torstein Randa og Vidar Hauge, fjerna alle dei ti, rusta boltane som har stått urørte i alle desse åra. Seks av mutrane let seg løysa ved bruk av sleggja, meisel, røyrtong og varme. Dei andre måtte skjerast av med skjærebrennar og vinkelslipar. Nå er maskinen løfta opp 10-15 centimeter over den fem meter lange ramma ved hjelp av jekk og hjelperåder.

Torstein Randa er i sitt ess når han steller med «Jøsenfjord»-rubben. Foto: Vidar Hauge.

Den 137 år gamle rutebåten ligg nå ved Hardanger fartøyvernsenter i Norheimsund der det skal utførast omfattande tre-arbeid ombord. «Jøsenfjord» kom i juni i år frå Bredalsholmen fartøyvernsenter i Kristiansand der stålskroget er reparert og fornya etter alle kunstens regler. Dette arbeidet tok åtte år. Koss mange år det vil ta før båten framstår i "fordums glans" er det ingen som veit i dag. - Det er fyrst og fremst eit spørsmål om koss mykje pengar me får til arbeidet i åra framover, seier Lars Randa som er styreformann i Jøsenfjord rutelag.

Arbeidet som nå blir gjort med å løysa maskinen frå ramma, skjer for å retta opp dei forandringane som skroget har gjennomgått etter alle åra sidan den fire-sylindra semi-dieselen blei montert på Rubbestadneset på Bømlo i 1934. Mellom anna har det oppstått spenningar i skroget etter åtte år i dokk der mange stålplater er skifta.

Motoren skal rettast opp for at propellakslingen ikkje skal forårsaka varmgang i hylsa. Dagens propellaksling er frå 1962. Ein ny aksling blir nå laga ved Fjeldes mekaniske verksted på Jørpeland.

«Jøsenfjord» ved Norheimsund fartøyvernsenter. Foto Vidar Hauge.

Det er kjølevatn-kanalar også i ramma. Ein god del av dei er tette på grunn av rust og salt. Desse skal nå åpnast igjen. Målet med arbeidet er å hindra rust og tæring.

- Det var eit pioner-arbeid som blei gjort på Rubbestadneset då den gamle dampmaskinen blei fjerna og erstatta av semi-dieselen. Å sørga for kjølekanalar i sjølve ramma var ein del av denne pioner-verksemda, seier Torstein Randa som er fagmann på dette området. 78-åriongen har ein mannsalder bak seg på verkstedet til Brødrene Bjørnevik i Stavanger.

«Jøsenfjord»-folka skal ha ein ny tur til Norheimsund med det fyrste for å heva maskinen endå fleire centimeter frå ramma. Dette gjer ein for å komma til for å fjerna all skit mellom maskinen og kjølsvinet som har samla seg der sidan 1934. Her er det også mykje sand etter sandblåsinga av skroget i Kristiansand.

Nytt dekk i salongen på «Jøsenfjord». Foto: Vidar Hauge.

Trearbeidet om bord i «Jøsenfjord» er i full gang. Det er lagt nytt dekk i salongen og på bakken. I salongen er det brukt furu. På bakken er det oregon pine.

«Jøsenfjord» var 44 år gammal då den kom til Ryfylke i 1930 og fekk sitt nåverande navn. Båten blei bygd i 1886 ved Christiansands Mek. Værksted og fekk då navnet «Lindesnæs». Den gjekk i rutetrafikk mellom Farsund og Kristiansand.

Dampmaskinen blei erstatta med ein fire-sylindra Wichmann Rubb med 390 hk i 1934. Dette er den einaste maskinen av akkurat denne typen som eksister i dag. «Jøsenfjord» gjekk 11 knop og var raskaste rutebåten i Ryfylke dei fyrste åra. Stavangerske overtok rutebåtane til Jøsenfjord rutelag i 1976. «Jøsenfjord» blei få år seinare seldt til Nederland. I 2011 blei den kjøpt tilbake til Norge.

«Jøsenfjord» slik den såg ut i 1930-åra.

Gratis-tur med pils og Pøbel

 

"Medstraum" klar til avgang frå Stavanger.

Kan nesten kallast eit kupp. Me reiste med tre grønne bussar, den elektriske hurtigbåten «Medstraum» og toget frå Sandnes til Stavanger.

Som innbyggjarar i byen der kommunen spanderer gratis Kolumbus-billettar på innbyggjarane, planla med den ultimate rundturen i takstsonen Nord-Jæren.

Det flotte haustvêret sist torsdag var midt i blinken for ein rundtur. For eit gammalt ektepar som har godt av å komma seg ut i frisk luft både nå og då.

67 kroner for ein halvliter på Piren pub før klokka 18.

Etter at du har passert 67 år, får du honnør-billett. Ein 24-timars billett kostar då 43 kroner. Dette ville det kosta for ein gamling, men me var to. 86 kroner, takk! Tenk det du. Nå fekk me dette gratis av Stavanger kommune. Me måtte slå til.

Denne hausten blei ikkje akkurat slik me hadde tenkt. Ein av oss måtte operera ei hoft i august. Dermed har det blitt litt krykke-gåing og litt mindre mobilitet enn normalt. For planen var å dra til Oslo og vandra rundt der i eit par dagar og studera alle dei flotte nye museumsbygningane og den slags kulturelle tilbod.

Men storby-ferie betyr mykje fotgjengeri. Opp og ned, fram og tilbake. 20 000 skritt på ein dag. Minst!

Fyrste etappe frå Tasta til byen. Der går buss nummer 5. Der er det ikkje langt mellom bussane og dermed krev det lite planlegging.

Båten gjekk rett frå Stavanger til Hommersåk.

«Medstraum» derimot - denne nye utsleppsfrie hurtigbåten – går ikkje i hytt og vêr. Kånå er ein reser på desse Kolumbus-appane og fann ut at den gjekk klokka kvart over tre frå Bagarbryggå eller Fiskapiren om du vil.

Før turen starta, stoppa me på Piren pub. Ein halvliter var ikkje gratis der, men billegare før klokka 18 på kvardagar. Eg noterte ikkje prisen. Den var lett å hugsa. 67 kroner. Ein slags honnør med andre ord.

I god tid steig me om bord i «Medstraum» som låg klar for å gå til Hommersåk. Fin båt med gode sete og elektrisk framdrift. Det var ein god del reisande på denne turen, men ingen trengsel.

Pøbel-kunstverket på havnesiloen.

Denne båtreisa er jo midt i blinken for kunst-interesserte. Om bord i «Medstraum» fekk du orkesterplass til å nyta jær-kunstnaren Pøbel sitt nyaste kunstverk av Felleskjøp-bonden på Stavanger havnesilo. Stort og flott!

Gandsfjorden låg som eit stovegolv i solskinnet. På denne pendlarturen går båten fyrst rett til Hommersåk. Småplassane står på ruta på turen tilbake til byen. Etter 20 minutt steig me i land på Hommersåk.

Idyllisk innerst i vågen på Hommersåk.

Der sto ein grønn buss klar på kaien. Me kunne reist rett til Sandnes, men me måtte jo bruka litt tid på å orientera oss i Riska som var ein del av gamle Hetland kommune før den store kommune-samanslåinga i 1965. Nå er Riska ein del av Sandnes.

Eg måtte jo fortelja kånå at sommaren 1966 var eg matros på «Hjelmelandsfjord». Då gjekk me til Hommersåk og lasta mjølsekker ved Skretting si mølle. Mølla blei seinare nedlagt og produksjonen flytta til Kvalaberg.

Den gamle rutebåten «Riskafjord» låg og tok seg ut litt lenger inne i vågen. Den blei heldigvis ikkje skada i den stygge brannen i nabolaget for eit par veker sidan.

Dei har all slags kjekt på Hommersåk. Sushi-bar og greier. For å halda næringslivet i gang, blei det brukt litt penger der også. Før bussen gjekk vidare til Sandnes. Det er ikkje lenge mellom bussane der på ettermiddagen.

Hommersåk-bussen på Ruten.

Bussen passerte turist-attraksjonar som Bjellandsslettå med Fatland slakteri, tidlegare Aducerverket, og Vatnekrossen og Hana før den kom til Ruten på Sandnes.

Opphaldet på Sandnes blei ikkje så veldig minnerikt. Men det er ein kjekke by. Kånå har budd på hybel der i sin ungdom og jobba på Sandnes Uldvarefabrikk. Då eg jobba på nattruteskipet «Stavanger» i 1970 var Sandnes ein  fast stoppeplass. Masse last som skulle til Bergen.

På toget til byen var det rikeleg med folk. Me fekk sete med ryggen mot fartsretningen, men hadde god utsikt mot fjord, fjell og hus i alle fasongar.

Ein kjekke tur. Neste gong reiser med rundturen i motsatt retning. Men fyrst skal me til Oslo. Det er ikkje gratis.

På veg til bygen med tog. 

(Viss du vil dela bloggen med dine venner på facebook, kan du trykka på facebook-logoen rett nedanfor her og dela i vilden sky.)

Solbjørn Bog er død.

 

Solbjørn Bog var eit kjent fjes for dei reisande med ferja mellom Hjelmeland og Nesvik.
Foto: Heidi Hjorteland. 

Solbjørn Bog, Erfjord, er død. Han blei 77 år gammal.

Mange hugsar han frå ferjer og fjordabåtar i Ryfylke. Han var berre tenåring då han starta som matros om bord i «Hjelmelandsfjord». Dette var rutebåten med stor R for både folk i Erfjord, Jøsneset og Hjelmeland.

Her fekk han røynt seg saman med jamaldrande karar frå heimbygda som Dagfinn Røgenes, Njål Lovra og andre. Kaptein om bord var Johan Warland som lærte dei unge matrosane å jobba fort og effektivt ved kaiane.

Kona Astrid frå Espevær møtte han som elev på Solborg folkehøgskule i Stavanger. Dei busette seg i Bogsund i Erfjord og fekk tre barn.

I 1967 gjekk Solbjørn Bog på kystskipperskulen i Bergen saman med fire andre karar frå båtane til Jøsenfjord rutelag: Dagfinn Røgenes, Jon Meland, Steinar Warland og Jakob Langvik. Dette var eit halv-årleg kurs som gav karane sertifikat til å vera kapteinar og styrmenn på ferjer og fjordabåtar på inntil 300 bruttoregister-tonn.

Solbjørn Bog som ferjeskippet på "Jøsenfjord-ferjen".
Foto: Ola Vormeland.

I åra etterpå tjenestegjorde Solbjørn Bog både som styrmann og vikarkaptein. Ein vinter var han styrmann på «Erfjord» i Årdalsruta. Jakob Langvik var kaptein. Storhetstida i denne ruta var for lengst forbi. Det var lite last og få passasjer. Men det var ein svinkalde vinter med tjukk is i fjorden. Ei helg måtte dei stoppa på Nessa på grunn av isen  og liggja over nattar der.

Seinare var han på  «Jøsenfjord-ferjen» som ferjeførar ein perioden. Han var også med då denne ferja blei for liten i sambandet Tøtlandsvik – Vindsvik og flytta over til sambandet Jelsa – Nedstrand.

Men erfjordbuen fann seg ikkje til rette med å farta rundt frå den eine ruta til den andre. Det var gildare å halda seg i heimslege trakter. Her kosa han seg i vedaskogen og var flink både med motorsag og gravemaskin.

Då ferjene blei større, var det ikkje godt nok med kystskipper-sertifikat lenger. Fleire av kollegene hans tok styrmannsskule og fekk dermed sertifikat til å føra dei nye ferjene. Solbjørn Bog tok eit anna val. Han blei ferje-billettør.

Det meste av denne tida var på ferja mellom Nesvik og Hjelmeland. Han blei eit kjent fjes for dei som brukte dette sambandet.

Då han pensjonerte seg som 60-åring, blei han intervjua i Aftenbladet. Han tykte det var synd for turistane at dette ferjesambandet blei flytta frå Tøtlandsvik – Vindsvik til Hjelmeland – Nesvik. - Det var kjekkare for turistane å sjå på dei steile fjellsidene i Jøsenfjorden. Nå reiser dei frå kiosk til kiosk, sa Solbjørn Bog.

Han blei gravlagd frå Erfjord kyrkje 29. september.

Svakare lim i klisterhjernen

 

Sjølportrett med limtube.

Timar kan det gå før eg greier å komma på eit navn. Før i tiå spratt slikt opp frå minnet mitt på eit sekund. Slikt er det ikkje lenger. Alderen har skulda. Og eg er så sta at eg ser på Google som fjusk. Berre i "ytterste nød" grip eg telefonen og guglar for å finna navnet.

Alt det tullet eg går og lurer på. - Ka hette han som var visepresident for Donald Trump, spurte eg meg sjøl då eg var ute og gjekk tur i går. - Al Gore, svara eg. Det var jo spinngale.

Spørsmålet plaga meg ganske intenst utover dagen. Kaffor ein bokstav skulle eg begynna med? Heile alfabetet prøvde eg. Navnet måtte jo gøyma seg der ein plass. Baklengs og framlengs. Eg måtte minna meg sjøl på at dei verken har æ, ø eller å i Amerika.

Etter tre og ein halv time dukka Mike Pence-navnet opp i bakhåvet. Slik har eg det nå der eg går og surrar i mitt sytti-femte år.

Min tidlegare nabo, Sigvar Østrem, er seks år eldre enn meg. Han trivlar ikkje mykje etter navna. (trivla: tyding på google). Me møtest rett som det er og drøftar vikige og mindre viktige ting. I gamle dagar var me journalist-kolleger. Han i NRK og eg i Aftenbladet.

Sigvart reiser rundt i verda i hytt og vêr. I romjula sat han fast i ein buss i fælande snøstorm på Haukeli. I sist veke var han i Austerrike som dei kallar dette landet på nynorsk. Det veit alle me som hadde landkunna på folkeskulen.

I går var eg hjå Sigvart og fekk ei medrivande skildring av turen til Wien og Austerrike. For meg med intens flyskrekk trur eg ikkje eg hadde våga meg på ein slik tur i dag.

Men eg kunne ikkje berre sitja der og la meg imponera. Eg måtte ta igjen.

- I romjula 1981 var eg i Wien. Utsend av Aftenbladet for å skildra flyhktningkrisa der. Tusenvis av polske flyktningar hadde rømt til Austerrike etter at det var innført unntakstilstand i Polen. Løgne sjefar i Aftenbladet. Tenk å senda ein enkel hjelmelandsbu på eit slikt oppdrag.

For å få litt hjelp og råd på turen var eg innom i den norske ambassaden der. Ein rektigt gild bergenser var ambassadør og me hadde ein kjekke drøs på kontoret hans.

- Denne ambassadøren fortalde meg at broren hans var mykje brukt i fjernsynsdebattar i Norge på den tida og var ein slags kjendis, fortalde eg til Sigvart.

- Ka hette han, spurte den tidlegare naboen.

- Han var bergenser, svara eg og leita fortvila etter navnet. Ikkje tale om. Eg søkte forgjeves på Google etter navn på norske ambassadørar i Wien. Håplaust.

Eg gjekk heim. Irritert på meg sjøl.

På vegen møtte eg ein jamgamling frå ungdommen. William Førre. Me drøste om gamle dagar og allslags kjenningar. Ein kjekk samtale.

Så gjekk eg vidare. Bang! Harald Oftstad var navnet. På broren til ambassadøren i Wien i 1981. Navnet på ambassadøren: Einar Fredrik Ofstad. Eg ringte øyeblikkeleg og orienterte Sigvart.

Viss du vil vita meir om desse karane frå Bergen, får du googla.

Korttidsminnet har eg heldigvis ikkje problem med. Til nå er det berre navneregisteret som kan vera ganske tregt.

(Viss du vil dela bloggen med dine venner på facebook, kan du trykka på facebook-logoen rett nedanfor her og dela i vilden sky.)

«Gylfe» frå Øresund blei «Årdalsfjord» i Ryfylke, enda som «Askøy» og «Kvarven» i Bergen

 

«Gylfe» som «Årdalsfjord». Bilde frå boka «Fjordabådane».

Rutebåten «Gylfe» blei bygd for å gå i rute mellom Malmø og København. Men så kom krigen og sette ein stoppar for den trafikken. Då freden kom, gjekk kursen nordover. Fyrst til Stavanger. Der skifta båten navn til «Årdalsfjord» og gjekk i Ryfylke-trafikk for Jøsenfjord rutelag.

Men det blei ingen suksess. Etter fem år gjekk turen vidare til Bergen og lokaltrafikken der. Nå fekk båten navnet «Askøy» og blei seinare omdøypt til «Kvarven». Etter det eg har forstått, fekk denne båten femten år som rutebåt i Bergensområdet.

«Gylfe» som«Kvarven». Bilde frå facebook.

Etter fattig evne har eg prøvd å leita etter stoff om gamle «Gylfe» i Bergen, men eg har ikkje funne noko særleg. Her for ei tid sidan dukka det endeleg opp eit bilde av båten som «Kvarven» på facebook. Det var ikkje så veldig godt, men likevel.

Det meste som eg har funne ut om den gamle dansken, har eg lese i boka «Fjordabådane» av Magnus Torgersen. Denne boka kom ut i 1981.

«Gylfe» og søsterskipet «Gefion» blei bygde i Odense i Danmark for å gå i passasjertrafikk på Øresund. Båtane hadde både danske og svenske eigarar. Då krigen kom, blei dei liggjande i opplag heilt til freden i 1945.

Frå Rogalands Avis mai 1945.

Det blei ikkje meir Øresund-fart for søsterskipa. Dei blei liggjande i opplag. I Norge var det mangel på passande båtar til å setja inn i rutefart etter krigen. To av lokalrederia i Stavanger, Jøsenfjord Rutelag og Høgsfjord Rutelag, oppdaga dei to båtane som nå var for salg.. I april sette dei to båtane kursen for Norge og Stavanger. Dei to båtane gjekk rett inn i rutefart før dei hadde skifta navn.

«Gefion» blei seinare til «Lysefjord». Den blei gåande i Ryfylke i aldri så mange år.

«Gylfe» blei gråmalt og fekk navnet «Årdalsfjord». Den innfridde ikkje forventningane. Dette var ein god passasjerbåt, med to rommelege salongar. Men det var ingen lastebåt. Den mangla både lasterom og vinsj. Ein slåmaskin skulle om bord. Men det var ikkje så lett å ordna. Det enda med at den blei hengjande i davitane innover fjorden.

I 1951 blei «Årdalsfjord» seldt til Askøy Dampskipsselskap for 340 000 kroner. Nytt navn: «Askøy». I Bergen gjekk båten som ein rein passasjerbåt til og frå Askøy. I 1958 fekk den nytt navn: «Kvarven».

I 1967 blei båten seldt til skipsopphoggingsfirmaet Einar Cook i Bergen. Men den blei ikkje opphogd. I 1968 kjøpte Lars Hosøy i Osterfjorden båten som nå var nedrigga til lekter. Han brukte den som lager for skrapjern.

I 1976 taua Lars Hosøy lekteren til Brødrene Anda i Stavanger. Der blei den opphogd.

Spennande viss det finst gode bilde av den gamle rutebåten i trafikk i Bergen.

Omtale i Bergens Tidendes hefte : "Båtene våre hvor ble de av?
Fekk dette frå Gudmund Kollung Selvåg.

Tyskarane sette «Ekspressane» inn i nazi-trafikk

 

«Ekspressane» blei tekne av tyskarane i aprildagane i 1940. Dei fekk kamuflasjefargar
og blei brukte av okkupantane heile krigstida,  Bildet står i Stavangerske si
jubileumsbok frå 2005.

Dei tyske okkupantane var snare til å rekvirera dei nye og raske sjøbussane til Stavangerske, då dei tok makta i Norge i aprildagane 1940. Tyske mannskap gjekk om bord og overtok «Ekspress», «Ekspress 2» og «Fjorddrott». 13. april tok tyskarane «Ekspress».  Eit par dagar seinare gjekk tyske mannskap om bord i dei to andre rutebåtane.

«Fjorddrott» brukte tyskarane mellom anna til å frakta soldatar til Dirdal der norske styrkar hadde sett seg fast og slåst mot okkupantane. Sjølv om «Fjorddrott» blei levert tilbake til rederiet etter relativt kort tid, hadde tyskarane den ett år gamle rutebåten lenge nok til at dei forandra navnet til «Foxtrott».

«Fjorddrott» i krigsmaling. Bildet står i Stavangerske si
jubileumsbok frå 2005.

Dei to «Ekspressane» derimot, var i tysk tjeneste heile krigen. Desse båtane var rett som det var med når tyskarane saman med norske nazistar hadde arrestert norske motstandsfolk i Ryfylke. Nazi-«Ekspressane» spreidde uhygge når dei viste seg i fjordane. Dei arresterte blei frakta til Stavanger og sette i fengsel.

Dei same båtane frakta også gode nordmenn til Bergen dersom Gestapo fann ut at desse skulle fraktast vidare til Oslo og Grini. På den tida, dei fyrste åra av krigen, var ikkje Sørlandsbanen fullført fram til Stavanger. Derfor blei fangane sendt til Bergen og vidare derifrå til Oslo og Grini med Bergensbanen.

«Ekspress» i tysk tjeneste. Bildet er tatt av tysk soldat. Her har
båten kurs mot Sandsfjorden. Fjetlandsnuten i bakgrunnen. Bildet tilhøyrer Odd Jacob Haaland.  

Det heldt på å gå skikkeleg gale på ein slik tur til Bergen. På Slettå, den åpne sjø-strekninga mellom Haugesund og Bømlo, fekk båten ein vaier i propellen. Vêret var ikkje særleg godt og båten var nær ved å forlisa. Men ein tysk forpostbåt fekk berga båten i siste liten. (Dette står å lesa i Magnus Torgersens bok: «Fjordabådane».

Begge «Ekspressane» var svært ramponerte og nedslitne då Stavangerske fekk sine kjære sjøbussar tilbake i 1945. Dei tyske MAN-motorane var så øydelagde at dei måtte skiftast ut. Båtane fekk nå amerikanske dieselmotorar om bord. To Grey Marine blei sett inn i begge båtane. I løpet av det fyrste etterkrigsåret var båtane reparerte og sette inn i Ryfylke-trafikken igjen.

«Fjorddrott» låg i opplag i Vassvik, mellom Fister og Hjelmeland det siste krigsåret. Drivstoff-mangel var årsaka til det. Båten var tilbake i rutetrafikk sommaren 1945.