Anna Sandvik tok Johan Veka-rollen

 

Anna Sandvik i Aftenbladet 31-10-1978.

- Johan Veka sit sikkert heime i Bråtveit og vrir seg over at et nytt byggjefelt på Sand skal kallast Sand Terasse, sa Anna Sandvik i Suldal kommunestyre den 30. oktober i 1978.

Ho sa dette då kommunestyret drøfta reguleringsplanen for dette området som skulle bli bustadsområde. Dette var etter hennar meining ikkje eit navn som passa på landsbygda og oppfordra utbyggjaren, Melings høvleri, om å finna eit betre navn.

Anna Sandvik, var lærar frå Erfjord og representerte Kristeleg folkeparti.

Levaråsen blei navnet og Johan Veka var fornøgd. Fystesida i Aftenbladet 22-11-1978.

Det blei ikkje debatt om navnet, men eg som ganske fersk journalist i Aftenbladet hadde lært at "navn var godt stoff". Difor hekla eg saman ein kort epistel om navnet og sende inn til Aftenbladet etter møtet om kvelden. Dette var ei av fleire saker som eg sende inn frå dette møtet slik det var venta på den tida.

Navnesaka kom på trykk og sjefane i redaksjonen hadde sett på eit bilde av Anna Sandvik. Dermed viste dette "åndsverket" godt igjen.

Sjefredaktør Jon Arnøy.

Eg hadde knapt fått avisa der eg sat på Ryfylkekontoret i Sauda, då det kom telefon frå sjølvaste sjefen, redaktør Jon Arnøy.

- Me må laga ein navnekonkurranse, sa Arnøy.

Dermed blei Aftenblad-lesarane inviterte til konkurranse for å finna eit betre navn. Medlemmer i navnekomiteen blei Johan Veka, ordførar Odd Bråtveit, ingeniør Odd Harry Nygård frå Melings høvleri og meg frå Aftenbladet. Anna Sandvik var det visst ingen som tenkte på.

- Eg er iallfall glad for at dei ikkje ville kalla feltet Uranienborg, sa Johan Veka då eg ringde og spurte om han ville vera med på å velja ut det rette navnet.

Saka blei også omtalt i Suldalsposten.

Det kom inn 160 forslag til navn på byggjefeltet. Levaråsen blei vinnaren. Dermed blei feltet oppkalla etter gamle Levar Sand som hadde vore eigar av denne eigedommen nesten 100 år tidlegare. Vinnarane blei Olga Sand og barnebarna Oddbjørg og Ragna Sand. Dei hadde sendt inn same forslaget. Alfhild Bårdsen blei også premiert for navnet Brakaåsen.

Austmannaåsen, Thomasåsen, Austvik, Brattås, Sandsåsen og Sandsåsfeltet var andre forslag som kom inn.

Avisomtalen hadde ført til at utbyggjaren, Melings Høvleri hadde fått ein god del pågang frå interesserte huskjøparar. Feltet ville få om lag 50 hus etter planane.

PS. Anna Sandvik er forresten mor til Hilde Sandvik som er kjend som programleiar for radioprogrammet "Norsken, svensken og dansken" i NRK. DS.

Då Olav Lien kom heim til Sauda frå krigen med «Bergen»

 

Olav Lien blei kjørt i åpen bil frå kaien i Sauda. Fotograf ukjent.

Heile bygda var på kaien då Olav Lien kom heim til Sauda med rutebåten «Bergen» etter over to år i konsentrasjonsleir i Tyskland, laurdag 14. juli 1945. Musikk-korps og Røde Kors var på plass med ein mengde blomster, og det blei sendt opp rakettar.

Heile bygda var på kaien då Olav Lien kom heim.

Bilda frå denne storhendinga fekk eg tilsendt for nokre dagar sidan. Deretter leita eg i avisene frå den tida for å finna ut kva som sto der om gjensynsfesten. Det var ikkje all verda.

Eg fann ei melding i «Stavangeren» det var det einaste:

Stavangeren mandag 16. juli 1945.

Men det som var artig var at Olav Lien sjølv rykka inn takke-annonse i fleire aviser, mellom anna denne i Aftenbladet:

Gjekk verkeleg rutebåten «Bergen» ekstratur til Sauda med Olav Lien? Då var jo dette ei skikkeleg storhending. «Bergen» gjekk for det meste i nattruta mellom Stavanger og Bergen.

Men eg fann ut at i juli 1945 gjekk denne rutebåten i Sauda-ruta. Så Olav Lien kom heim på ein laurdagskveld i juli. Ikkje rart at det var så mykje glade folk på kaien som tok mot motstandshelten. Eg har ikkje navn på fotografen som tok bilda frå folkefesten. Kan nokon hjelpa med navnet?

«Bergen» blei bygd som nattruteskip og sjøsett frå Stavanger Støberi og Dok i januar 1909. Men dette skipet kom tidleg i skuggen av den nye og legedariske «Stavanger 1» som gjekk i nattruta frå 1914 til 1950. Mange av oss gamlingar hugsar dette skipet som «Kong Sverre». «Bergen» blei reserveskip både i nattruta og i kystruta Bergen – Oslo. Den blei opphogd i 1954.

Då politikarane i Suldal sov i timen

 

Else Ingebrigtsen og Torger Hauge sov i formannskapet. Foto: Roy Høibo.

Dei himla med auene i Suldal kommunestyre då to av representantane opplyste på møtet tysdag 27 februar 1979 at dei hadde sove under eit formannskapsmøtet eit par veker tidlegare. Ikkje rart at det blei fyrstesidestoff i Aftenbla.

Eg sat på tilhøyrarbenken med notatblokk og nyspissa kulepenn og skulle referera frå møtet til Aftenbladet neste dag. Dette var ganske spesielt: Else Ingebrigtsen (a) var den fyrste som kom med sitt skriftemål. Formannskapet hadde drøfta drift og utbygging av barnehagar i kommunen. Der hadde ho sove og røysta feil. Heilt i strid med det som var hennar eige parti og SV sin politikk.

Litt seinare då kommunestyret drøfta eit byggefelt på Suldalsosen, kom den neste synda for dagen. Torger Hauge (sp) hadde også sove i formannskapet og røysta mot si eiga overtyding.

Fyrstesida på Aftenbladet 28. februar 1979.

Desse to representantane, Else Ingebrigtsen og Torger Hauge virka aldri som dei var spesielt begeistra for kvarandre. Viss dei var i debatt i kommestyret pleide ertekroken Torger Hauge å omtala Else Ingebrigtsen som sin "ærede motpart". Dette gjorde ikkje tonen betre.

Som Aftenbladet sin mann i Ryfylke var det venta at eg skulle senda inn diverse saker frå slike møte  til avisa neste dag. Det var ikkje alltid at sensasjonane sto i kø. Difor heiv eg meg på "soveskandalen".

Skreiv referat, ringde til redaksjonen i Aftenbladet tidleg neste morgon og dikterte inn denne og andre saker til ei av dei kvikke skrivedamene i Aftenbladet. Telefaks og e-mail var ukjente fenomen i dei dagar.

Sovinga i Suldal var fyrsteside-stoff i avisa neste dag. Det var litt i meste laget etter min smak. Men ligavel. Mange tykte nok det var litt løye. Eg fekk aldri kjeft av dei to som var omtala heller.

Som det framgår av bildet, var det travelt å vera Aftenblad-
journalist i Ryfylke. Foto: Sigvart Løland.

Litt utpå våren hadde NRK Rogaland ein patrulje i Suldal og dei laga stoff om likt og ulikt. Då intervjua dei Else Ingebrigtsen om sovinga.

- Det var nok ganske kjedelig for journalistane på vanlege kommunestyremøte. Då greip dei nok fatt i det som det kunne bli litt lått og løye av, sa ho.

Ho hadde sjølvsagt rett.

An bestefar hata julanissar

 

Johannes Laugaland (1874 - 1962) var bestefaren min.

Sjøl om an bestefar var 75 år eldre enn meg, var me gode kameratar. Me delte på ansvaret for sauene hans og hadde mange gilde stunder i sauakjellaren. Det kom lam på våren. Lemminga skjedde ofte borti Bakkane der sauene hadde beitet sitt. Det var som oftast min jobb å henta sauene heim etter skuletid. Ein gong fann eg ein sau med nyfødde trillingar bak ein stor stein. Stor stas då eg hjelpte dei små heim saman med resten av saueflokken.

Om sommaren hjelpte eg an bestefar i slåtten. Hjelpte til med å hesja og bera inn turrhøyet. Innimellom snakka me om alle mulige ting. Han fortalde om sin barndom. Læraren hans blei kalla Skule-Knut.

Laugaland i min barndom. Folgehuset i forgrunnen. I uthuset var det plass til sauer, høns og ein gris. Deretter kjem bussgarasjen og bussen an far kjørte. Vidare huset der me budde.
Garden og gardshusa nederst. An farbror Andres hadde garden.

Utpå hausten hadde me vêren inn til sauene. Den fekk bala på til sauene hadde fått inn det lammafrøet dei skulle ha i magen. Det kunne ta eit par gonger før alle sauene hadde fått sitt. Når jobben var gjort, fekk hann-sauen ferie til neste haust.

På den tida, i 1950-åra, var det ingen vaksne på Laugaland som forklarte ungane om blomster, bier, øksling og den slags. Så desse haustane med bestefar, meg og vêren var det næraste eg kom forplantningslære i min barndom.

Eg opplevde an bestefar som både godslig og snill. Men samstundes var han strengt religiøs. Kvar morgon høyrte han andakten i radioen. Når me ungane gjekk på skulen om morgonen, høyrte me andakten heilt ned på vegen. Han var tunghøyrt, må vita. Og veggene i folgehuset var ikkje så godt isolerte som veggene er i dag. Andakten og dagsnytt var dei faste postane han høyrte på. Kom det lettliva musikk ut av høgtalaren, var han rask med skrua av. Slikt var synd og ugudelighet.

I vekene før jul kom det rikeligt med julakort frå alle slags slekt og kjenningar. An bestefar fnyste når han fekk julakort med nissar på. - Hedenskap. Det har ingenting med jul å gjera!

I ettertid har eg tenkt at det var meste løye at den gamle, religiøse mannen ville ha julatre i hus. Trur ikkje det var så mange julatre i Betlehem då Jesus blei fødd. Nei. Likevel det var heilt i orden.

Men det var ei mara å vera med han å hogga desse trea. Eit tre til dei i folgehuset og eit til oss. Eg hugsa ein gong me var av garde. Det pøsregna. Me hadde ikkje gått lenge før eg oppdaga eit fint tre. - Dette var fint, bestefar, sa eg. - Det er for fint. Det kan bli eit fint fåretre, sa den gamle som hadde levd av skogen og garden i alle år. I min barndom hadde me ikkje gran til julatre. Fåra var gildast.

Dermed subba me rundt i skogen. Det blei vått og kaldt før me fann tre som var passeligt fine, men som ikkje blei altfor flotte, vaksne tre. 

Det blei fine julafter. Me feira mange juler saman med besteforeldrene på Laugaland. An bestefar les jula-evangeliet på stivt riksmål. Nynorsk var någe nymotens tull. Det var ingen som snakka nynorsk i Jødeland.

Etterpå var det litt gang rundt julatre og så omsider presangane.  Til slutt var det nøtter og appelsiner.

Veldigt kjekke minne.

Men nåde den som sa god jul. An bestefar ville ikkje høyra det før på juledag. Det var då Jesus blei fødd.

Etter jul kom snøen. Då laga an bestefar snøplogar til bror min og meg. Eg tenkjer med glede på han når jula står for døra. Han blei 87 år gammal.

Aidensfield – superkriminell landsby med tøffe politifolk og vakre kvinnelege legar

 

Tre gonger til dagen kan du sjå på livet i Aidensfield på NRK 2.

Nå er det gått for vidt. Dette hersens NRK har snart gjort det umuligt for meg å ringa til kompisane mine. Av ein eller annan grunn har eg fått så mange gubbar i 70-åra i bekjentskapskretsen. Og dei ser Aidensdfield på TV. Tidligt og seint.

Her ein føremiddag skulle eg ringja til ein av desse karane. Det er han eg pleier å ta kontakt med når eg lurer på eit eller anna om bil.

- Hallo, sa han då han endeleg tok telefonen. Eg høyrde støy i bakgrunnen. - E du oppteken, spurte eg. - Ja. Eg ser på Aidensfield, var svaret.

Det gjekk ikkje betre då eg ringde til ein av firmenningane mine inne i fjordane i åtte-tida her ein kveld. Han var djupt inne i ei kriminalgåte frå Yorkshire-bygdene i England. Nå???. NRK 2 hadde jammen Aidensfield på programmet klokka åtte om kvelden også.

Tre gonger i døgnet viser statskanalen bygda-krim frå England.

Eg skal innrømma at eg også får meg ein dose med Aidensfield i fem -tida rett som det er. Men nå begynnar det å bli nok.

Det må vera nesten 20 år sidan NRK begynte å visa serien "Hjartet på rette staden". Politistasjonen, småkjeltringar og puben i landsbyen Aidensfield i Yorkshire i England står sentralt i denne serien som skildrar livet her i 1950-åra. Som bil-interessert i yngre år blei eg sjarmert av å sjå på bilparken. Ein mengde ulike engelske bilar kjørte rundt heile tida.

Men i dette som er ein serie frå det som eg trur er fredeleg engelsk landsbygd, utspelar det seg ei endelaus rekke av kriminalitet av meir eller mindre alvorleg karakter. Kvar veke er det ei ny gåte som blir presentert.

Dei fyrste åra viste dei ein ny episode kvar veke. Og eg såg at politisjefane og dei kvinnelege distriktslegane kom og gjekk.  Men ein del figurar  har halde koken.

Trufast sat eg og såg. Lenge.

Nå er eg metta. Eg har sett nok på dei unge, staute politimennene som kjører rundt på motorsykkel eller klemmer seg inn i ein trang Ford Anglia med blålys på taket! Koss sannsynleg er det at alle vakre lege-kvinner på død og liv vil ut på den engelske landsbygda? Og at puben er møteplassen kvar einaste kveld for legar, politi og røvarar?

Og desse episodane er ikkje ferskvare. Eg har sett dei før. Kaffor blir dei sende om og om igjen. Tre gonger om dagen. På denne måten heftar statskanalen vekk gamle gubbar som skulle vore i uthuset og kløyvd ved eller hjelpt kona med oppvasken.

Det hender rett som det er at eg blir sitjande å sjå på dette på ettermiddagen medan eg ventar på Dagsnytt 18. Men nå skal eg prøva å kutta det ut. Me får sjå.

For tida likar eg betre nye dyrlegar!

En ekte dunk-dunk båt

"Hundvaag 1" er tibake i fordums glans etter at den blei restaurert av ildsjelene
på Engøyholmen. Foto: Erling Jensen. 

DUNKE-LYDEN fra «Hundvaag 1» var i årevis vekkerklokke for øyafolk som bodde i nærheten av Galeivågen. Hver morgen klokka sju gikk den fra øynå til Steinkarkaien. Nå forbindes lyden mest med godværssøndager med lag og foreninger på tur og lokale festivaler av ulike slag. «Hundvaag 1» er blitt et tøffende museum på sine eldre dager.

 

Brødrene Olav og Georg Lunde var faste folk på «Hundvaag 1» i årevis. Olav var skipper og Georg matros og billettør.

- Jeg fikk være med min far til Rosendal og se båten mens den var under bygging. Simon Lunde som var styreformann i selskapet som hadde kontrahert båten, gikk med egen skøyte til Sunnhordland, fortalte Oddvar Lunde, sønn av Olav Lunde til meg i 2005.

«HUNDVAAG 1» fraktet melk til byen. Frue Meieri hadde et eget hus på Hundvåg der bøndene leverte melka før den ble veid og tømt i en stor tank. Deretter ble melka tappet over på 50 liters spann og fraktet til Steinkarkaien. Der ventet lastebilene til Frue Meieri som fraktet melka til bestemmelsesstedet på meieriet på Våland.

STEINKARKAIEN: «Hundvaag 1» på sin opprinnelige plass på Steinkarkaien. «Øybuen» til venstre «Jøsenfjord» ligger bak til venstre sammen med «Ombofiord». 

 

-Jeg gikk en del med «Hundvaag 1» etter at den ble overtatt av Stavanger kommune i 1965, fortalte Olav Bergsagel som var ferjefører i over 40 år. Det var ikke så mange som ville gå med «Hundvaag 1» fordi det var gammeldags reversering. Skipperen måtte snu på et ratt for å vri propellen fra forover til akterover: Ti tørn fra full fart forover til full fart akterover. I tillegg måtte skipperen betjene hendler for spreder og regulator på motoren når båten skulle til og fra kai.

Olav og Georg Lunde hadde holdt «Hundvaag 1» i god stand fram til den ble overtatt av Stavanger kommune. Den gamle ferja ble nå mest brukt som reservebåt for «Åmøyfjord», men fraktet også last til de andre byøyene. «Hundvaag 1» hadde ikke vinsj. Derfor måtte all last fraktes på dekket. 100 kilos sekker ble brakt om bord på sekketraller.

 KONGETUR: I 2003 var kong Harald med på tur med
 «Hundvaag 1». Ordfører Leif Johan Sevland, til venstre
og Ketil Thu til høyre for kongen. 
Skipper Torstein Randa skimtes i styrehuset.
 (Foto: Pål Christensen)

 

I 1978 BLE «Hundvaag 1» solgt til Olav Torjussen på Hundvåg. Han brukte den gamle ferja som lystbåt. En brann i sentralfyringen førte til at båten ble delvis ødelagt noen år senere. Da ble den solgt videre til Sigmund Bjergsted på Engøy. Han skiftet styrehus på båten og brukte den som lystbåt. I tillegg ble «Hundvaag 1» lastet med juletrær hvert år og seilt inn i Vågen i Stavanger. I 1994 kjøpte Arne 0. Joakimsen «Hundvaag 1» og overlot den til en stiftelse under Engøyholmen kystkultursenter. I dag er «Hundvaag 1» tilbake i fordums glans.

 

- Vi skiftet ut tverrskipsbenkene i salongen med langskipsbenker slik det var opprinnelig. Sentralfyringen er revet ut og erstattet med koksovn, forteller Torstein Randa som var hovedansvarlig for restaureringen av båten. «Hundvaag 1» hadde to salonger. Den store på hoveddekket bak styrehuset og en forut under dekket. -Konene satt oppe i salongen mens menn og skoleungdommen satt framme der det var spyttebakk og forholdsvis liberale forhold i omgang med nytelsesmidler, forteller Torstein Randa som nå har runda 80 år og har overlatt skipper-jobben til Terje Bergsagel.

 

«Hundvaag 1»

 

HISTORIKK: Bygget i 1939 ved Gravdal Skipsbyggeri på Sunde i Sunnhordland for AS Galei, et aksjeselskap stiftet av bøndene på Hundvåg. I 1965 overtatt av Stavanger kommunale ferjer i forbindelse med kommunesammenslåingen. Gikk i rute på byøyene fram til 1978 da den ble solgt til Olav Torjussen, Hundvåg, som brukte «Hundvåg 1» som lystbåt. Etter en brann ble den solgt videre til Sigmund Bjergsted, Hundvåg. Styrehuset ble skiftet ut. I 1994 kjøpte Arne 0. Joakimsen båten og overlot den til Engøyholmen kystkultursenter. Er nå ført tilbake til gammel verdighet og leies ut til turer og deltar på kyststevner i sommersesongen.

 

MASKINERI: 50 HK Rubb. Ga båten en rutefart på 7-8 knop.

 

KAPASITET: I 1960-årene var båten sertifisert for 100 passasjerer. I dag kan den ta 55 passasjerer.

 

MÅL: Lengde: 17,4 meter. Bredde: 5,1 meter. Bruttotonnasje: 45 tonn.

(Denne bloggen er ei redigert utgave av artikkel om «Hundvaag 1» i Aftenbladet 24. desember 2005.)  

Kommentar på facebook:

Torstein Randa

Eg tenke på rederiet som fekk denne ferjå bygd. Eg vet lite om det, men det starta vist tidligt på 1900 talet med ein liten dampbåt så hette Hundvaag. Det var behovet for melketransport te meieri som gjorde at bøndene på Hundvåg etablerte rederiet, og kalte det A/S Galei, etter Galeivågen. Eller kanskje dette skjedde då dei fekk den neste båten, på 1920 talet. Den fekk navnet Galei og såg ut som ei losskøyta som hadde fått påbygd et stort brunmalt styrehus akter. Framfor styrehuset var der ein stor nedgangskappe til salongen. Det var en lav ruff framfor kappen, som må ha vært i veien for melkespannå! Denne hadde ein 35 hk Rapp. Galei må ha vært både liten og tungvint, så gjekk de altså til anskaffelse av et nybygg, som til og med kunne føra bilar! Eg har hørt at Brdr. Bjørnevik ville levera motor te nybygget, men de kunne bare bygga opp te 40 hk. Rederiet ville ha 50 hk, for her sko det vera fart! (Sko vore løye og vore flua på veggen når dette blei diskutert!) Den nya ferjå måtte ha et flottare navn enn den gamla, problemet var at Peder Smedvik hadde ein båt så hette Hundvaag. Derfor måtte det ble et romertal bakom navnet, altså Hundvaag l.

Galei blei solgt te bøndene på Austre Åmøy som døpte den om til Åmøyfjord, og fortsatte med å føra melk og folk, men nå fra Åmøy te byen, helt fram te de fekk nye Åmøyfjord i 1957.

Melketransport har gitt grunnlag for mye trafikk både på sjø og land, dette kunne det nok skrivas tjukke bøker om!

 

 

Frå Sporveis-sjåfør i Bergen til journalist i Stavanger

Her ser du meg bak rattet på endestasjonen på linje 7 til Kronegården. Kona mi tok bildet.

 

At journalist-vikaren innante fjordane hadde kjørt bybuss i Bergen gjorde inntrykk på den viktigaste sjefen i redaksjonen i Aftenbladet i Stavanger. Eg hadde fått sommarjobb der i 1976 og blei spurt ut om tidlegare jobbar. Men det var jobben min som student-sjåføri i Bergen Sporvei, som gjorde sterkast inntrykk. 

- Kjørte du bybuss i Bergen? Men var du, hjelmelandsbu, kjent i den byen?

- Nei, kjennskapen min til gater og streder i Bergen var jo svært begrensa på den tida.

- Så det var bare ei fast rute du fekk kjøra då?

- Å nei du. Som vikar måtte du ta det som var ledig.

- Koss fant du då fram?

- Du fekk jo litt opplæring og viss du var i tvil, hadde du jo som regel passasjerar. Og ekta bergensarar elska å forklara  ein usikker sjåfør kor han skulle kjøra. Dessuten var det litt eksotisk for bergensarane tidleg på 70-talet at sporveissjåføren snakka ein slags Stavanger-dialekt. To unge jenter som skulle vita eit eller anna om kor eg kjørte, forsto ingenting. Han er dansk, forklarte den eine til venninna.

Leyland buss på sightseeing-oppdrag.

Denne samtalen var avgjerande for at eg fekk fast jobb som journalist i Stavanger Aftenblad. At ein litt bondsk hjelmelandsbu kunne ha overlevd som sjåfør i Bergens Sporvei i sentrumsjungelen i Bergen, imponerte redaksjonssekretær Kaare Haukaas så pass at han fann ut at eg måtte vera ein mann å satsa på. Han var ein urban haugesunder som levde i den trua at Bergen var ein stor uryddig by full av tronge gater og mange einveiskjøringar. Ikkje kjørande for tilreisande, meinte han.

At eg kunne slå i bordet  med å ha utdanna meg til adjunkt med opprykk i den tida eg var vikar-sjåfør i Sporveien, var haugesunderen ikkje interessert i.

Slik såg vaksen-billettane ut i den tida. Det kosta 1,25 då
eg begynte å kjøra i Bergen.

Eg kjem frå ein skikkelege sjåfør-familie. Far min var bussjåfør i heile sitt yrkesliv. I tillegg hadde eg hauavis med syskenbarn som var innom i yrket. Pluss to brør, kåna og i tillegg ein son som stadig kjører buss.

I 1971 fekk eg "klasse 2"-serifikat. Då hadde du lov til å kjøra alt som var langt og lukta diesel. Sommaren 1971 var eg  sommarvikar i Ryfylkeveiens Billag som dreiv bussruter på riksveg 13 mellom Tau og Tøtlandsvik. Smale, svingete vegar. All grunn til å vera forsiktig.

Vel tilbake i Bergen hausten 1971 var eg på veg gjennom sentrum ein søndag og oppdaga plutseleg ein student som gjekk inn i ein sporveisbuss og løyste av ein sjåfør. Så kjørte studenten vidare med den gule sporveisbussen. Eit par dagar seinare oppdaga eg  denne studenten på Universitetet. Då spurte eg han ut om koss han hadde fått den slags jobb.

Han fortalde kven eg skulle ringa til i Sporveien og spør etter jobb. Eg så gjorde. Rett etterpå møtte eg opp til mi første opplæring oppe på Sporveien sitt anlegg på Mannsverk. Der sto bussane på rekke og rad på ein svær plass. Her var det også verksted og administrasjonsbygg. På kveldstid sat det ein kontrollør på vakt på bussanlegget. Han skulle gi meg fyrste innføring i bussparken til det kommunale busselskapet.

Buss-anlegget på Mannsverk. Bildet er tatt lenge etter mi tid. Men det såg omtrent slik ut.
Foto: Bergensavisen.

Navnet hans var Gunnar Petterson. Ein veldigt gilde mann. Han orienterte meg om ulike busstypar. På den tida hadde Sporveien av alle ting  mange Leyland-bussar. Dei hadde ein bråkete dieselmotor under golvet inne i bussen og dei hadde ein halvautomatisk girkasse. Du girte omtrent som med ein vanleg manuelt girte buss, men det var ingen clutch.

Dessuten hadde dei ein god del Volvo-bussar. I dei nyaste Volvoane girte du med ein liten, kjekk girvelgar under rattet. Dette var skikkelege kjøregreier. Dei aller siste hadde turbo som gav ekstra kraft og fart. Ikkje rart at sjåførane ville ha turbo-buss viss dei kunne velja. Enkelte var så tøffe i trynet at dei nesten alltid fekk utdelt turbo-buss. Eg hugsar at ein blei kalt turbo-Hansen. Han kjørte ofte sightseeing i turistsesongen.

Mercedes var dårleg representert i buss-parken til Bergen Sporvei. To minibussar som blei kalla brødbilane. Dei likna mest på brødbilane til Martens-bakeriet. Dei var tenkt for den kroglete ruta Solheimslien – Sentrum. Men dei var innom i andre ruter også av og til. Ein gong kjørte eg morgen-skift på linje 3, Slettebakken Byparken, med ein brødbil. Då fekk du ikkje med deg mange passasjerar.

Som student-sjåfør fekk du kjøra allslags ruter, men det var eit viktig unntak: Trolley-bussane. På desse bussane måtte du halda styr på stengene på taket slik at motoren fekk straum. Det var ein del penser, der Natlandsbussen og Mulebussen skilde lag. Der skulle du enten gi "gass" for å treffa rette ledningane eller renna gjennom. Alt etter kva ruta bussen hadde. Dette fekk ikkje studentane læra.

Dansk-bygd Leyland (DAB) på linje 1 til Minde. Fotografert i Småstrandgaten rett ved 
kontrollør-kiosken.

Men i "bingen", som dei sa, var det ikkje fritak for studentar. Trolleybussane på linje 2, Natlandsveien, hadde konduktør. Konduktørplassen heilt bak i bussen blei kalla bingen internt av sjåførane. Der måtte me innom for å læra å selja billettar i full fart, før me fekk begynna å kjøra buss. Og der var me innom som vikarar for dei faste konduktørane. Dei faste karane hadde vore trikke-konduktørar i tidlegare tider.

Dei gamle trolleybussane med konduktør kjørte ikkje på kvelden på den tida. På kvelden gjekk det diesel-bussar på Natlandsveien.

Mens trolleybussane forsvann i resten av Norge, blei dei freda i Bergen. Her har dei hatt trolley-bussar heilt opp til våre dagar. På 1970-tallet kjøpte Sporveien slike Skoda-bussar frå frå Tsjekkoslovakia. Det blei ingen suksess. Av alle ting var det så trange hjulkassar på desse bussane at det ikkje var plass til kjettingar. Viss det var kjettingføre, blei desse bussane tatt ut av trafikk.

Eg hadde ei kjekke tid som student på "Leninhøyden" i Bergen. Men eg har mange gode minner frå Sporveien også. Ennå kan eg ramsa opp ein mengde navn på både kontrollørar og sjåførar. Tenk at eg er så gammale at eg kjørte bussane til Lønborg og Øyjorden i den tida dei starta midt på Torgalmenningen.  I tillegg fekk eg med meg dei bilfrie helgene i 1973 - 1974.

Enkelte passasjerar hugsa meg i mange år etter at dei hadde reist med meg. Ein gong var eg på Sandnes og skulle laga reportasje om ein heimesjukpleiar som var ute på jobb. - Eg hugsar deg frå Bergen, sa ho. Eg reiste med bussen din frå sentrum til Haukeland sykehus. Då fekk du motorstopp i Kalfaret og laga lange køar. Og eg måtte gå resten av vegen til Haukeland.