 |
Dampbåten "Sand" var ein feiande flott rutebåt. |
- Gamle,
gode «Sand» med den fine gallionsfiguren og klipperbaugen – før
ombyggingen – dampet av gårde i Stavangerskes eie i 54 år, Magnus
skreiv Magnus Torgersen i boka «Fjordabådane» som kom ut i 1981.
Planen min nå er å blogga om dei fjordabåtane og ferjene med navnet «Sand» som har seilt i Ryfylke. Eg reknar med at det ikkje kjem fleire slike farkostar med dette navnet etter at Sandsfjordbrua nå er bygd og fjordabåtar og ferjer nå er ute av soga i indre Ryfylke. Nå er det berre hurtigbåtar igjen. Dei får ikkje slike navn, ser det ut til.
 |
"Sand" før ombygging i 1930. |
Stavangerske
bygde ikkje denne båten sjøl. Men den var ikkje meir enn eit år då
selskapet fekk kjøpa den vinteren 1899. Rederiet med navnet Søndre
Bergenhus Dampskibsselskab bygde den på Fevig Jernskibsbyggeri i
Grimstad. Den blei levert i mai 1898 og fekk navnet «Statsraad
Haugland». Denne båten blei sett inn i ruter frå Bergen til
Samnanger, Kvinnherad og Midtre Hardanger. Båten var så dyr at
rederiet måtte gi opp etter kort tid.
Stavangerske
fekk kjøpa båten for 102.000 kroner vinteren 1899. Nå fekk den
navnet «Sand». Med dette navnet dampa den rundt i Stavangerske sine
ruter heilt fram til 1953 då det kom ein heilt ny og moderne
fjordabåt og fekk dette navnet. Nå fekk den gamle dampen navnet
«Haukelid». I desember 1953 blei den seldt til Brdr.
Anda for å hoggast opp.
Frå
hausten 1899 var «Sand» å finna i Stavangerske sine rutehefte. Den
gjekk mellom anna frå Stavanger om "Nærstrand" til
"Saude". Avgang frå byen klokka ett og den var framme sju
timar seinare. Men den var også å sjå i Årdal, på Fister og
Hjelmeland. Hålandsosen, Vikedal og Åmsosen hadde anløp av «Sand» av og til.
 |
"Sand" teikna av Oscar Gjemre i 1902. |
Bortsett
frå ein periode i krigsåra, dampa «Sand» rundt i Ryfylkefjordane.
Då krigen kom, blei nattruta mellom Stavanger og Bergen omgjort til
dagrute. Då gjekk «Sand» i fleire periodar mellom Stavanger,
Haugesund og Bergen.
 |
Her "Sand" på stevne på Hjelmeland. |
Denne
historien om den fyrste «Sand» er meir eller mindre avskrift av det
som sto i Magnus Torgersen si bok frå 1981. I dag er det knapt nok
folk igjen som kan hugsa denne båten. Eg har leita litt i gamle
aviser og i jubileumsbøkene til Stavangerske utan å finna noko
særleg.
I
Stavangerske si jubileumsbok frå 1955 står det ei liste over
kapteinar i selskapet dei fyrste hundre åra. Her kan eg finna mange
av kapteinane som har vore om bord i «Sand»: A. Mortensen, Fasting
Wathne, I. Jacobsen, Johan Nilsen, Nic. Johnsen, H. Gjerde, Jonas
Andersen, Anstein Moe, Chr. Langaker, Peder Hovland og Lars Hegre.
 |
Kaptein Anstein Moe. |
Kaptein
Anstein Moe sto om bord i «Sand» i 12 år. Han var tydelegvis ein
markant mann i si tid. Det var eit stort intervju med han i Aftenbladet sitt julenummer i 1965. Då gjekk «Sand» i Sauda-ruta
saman med «Saude». Den eine båten gjekk frå Sauda til byen. Den
andre gjekk motsatt veg. Slik var det i dampatida. På søndagane
gjekk «Sand» til Åmsosen.
"At
folk står på land og plystrer etter båten er vel heller sjeldsynt.
Men en gang «Sand» gikk forbi en brygge et stykke ute i fjorden
(den var bygget for å ta i land materialer til Dollarveien), sto det
en mann og en eldre kone på bryggen. Mannen plystret på oss, og jeg
syntes vi måtte gå innom, det kunne jo være noe presserende. Jeg
spurte hva som sto på og sa at jeg minst trodde de skulle til
jordmoren.
- Høyre
du det kåna! Sa mannen.
- Ja,
og så eg så e 70 år"
«Haugesund»
var den siste båten der Anstein Moe var kaptein før han blei
pensjonist. Intervjuet var laga av journalist Johan Lundbø.
Anstein
Moe blei 89 år gammal. Han døydde i 1978.
Maskinmesteren, Nils
Pedersen, var einaste maskinmannen eg fann i boka. Han begynte i selskapet i 1889.
Bilde
av båten har eg nok av.
Viss
det finst lesarar som har opplysningar eller spennande bilde som kan utfylla denne historien, vil eg gjerne ha kontakt. Då kan eg leggja
det inn i bloggen og gjera den meir spennande.
Eg
kjem med fleire «Sand»-farkostar etter kvart.