onsdag 21. desember 2016

Med mor om bord - på gamle "Stordøy"

Kjell Bøen var inne og sjekka kva mora, Sigrid, hadde i grytene før middag.

- Ka ska me ha te middag i dag?

Kjell Bøen hadde eit sorglaust liv om bord på "Stordøy" som styrmann og maskinist for snart 40 år sidan. Mora, Sigrid, var kokk og faren, Erling, var skipper. I desember 1978 gjekk den tidlegare fiskebåten (bygd 1892) i opplag etter 22 års teneste for Stavangerske som lastebåt i Ryfylke.

- Mor var kokk på "Stordøy" i sommarhalvåret frå eg var 12 år gammal. På søndagskveldane gjekk mor og far om bord og drog frå Erfjord til Stavanger for å vera klar til å begynna lastinga på mandags morgon. Den fire år eldre broren min, Edvard, var som regel med på "Stordøy", han også. Eg måtte klara meg sjølv. Det hende vel at det kom ein rikstelefon frå mor, men som oftast hadde me ikkje hatt kontakt før dei kom heim på laurdagen, og då skulle alt vera tipp-topp heime, fortel 59-årige Kjell i dag.

Sigrid Bøen hadde rortørn når karane skulle eta mellom kaiane på ruta. 


12-åringen måtte komma seg opp og gå på skulen. Lærarane i Erfjord på den tida, Karl Porten og Albert Steinsland, var nok orientert om gutungen som styrte heime aleine. Så det gjekk stort sett godt. - Ein dag kom eg på skulen og var så forferdeleg plaga av sveiseblink. Då hadde eg sveist på sykkelen min kvelden før utan å bruka moderne verneutstyr. Men det ordna seg etterkvart, humrar Kjell Bøen. 

- I skuleferiane var eg om bord i "Stordøy" saman med resten av familien. I tillegg til oss var det alltid ein styrmann eller såkalla supercargo frå Stavangerske som hadde oppsyn med lasta, seier Kjell Bøen.

Mor Sigrid sørga for frokost, middag, mellommat, kvelds og kanskje ein ekstra sein kveldsmat når dagane blei lange. Når karane skulle ha mat mellom kaiane i ruta, hende det også at Sigrid tok ein rortørn slik at mennene om bord fekk eta før dei måtte ut og jobba på neste kai.

I etterkrigsåra var snurparen "Stordøy" på vintersildfiske og islandsfiske. Då islandsfisket ikkje var så lukrativt lenger, gjekk "Stordøy" frå 1958 i lasterute for Stavangerske på somrane. Frå 1961 blei det heilårsfart med last i Ryfylke. Etterkvart gjekk "Stordøy" fast i Sauda-ruta.

Sigrid og Erling Bøen gjekk i land i 1978.
- Kornelius Skiftun frå Jøsneset var kokk på "Stordøy" på vintrane. Men han hadde gard og kunne ikkje vera med når det blei våronn og mykje å gjera heime. Då var det bruk for kokk og dermed kom mor om bord på sommarstid. Ho koka på brislingfiske og seinare då båten begynte i lasteruta, forklarer Kjell Bøen.


Som Aftenblad-journalist på Sauda-kontoret var eg med "Stordøy" på ein av dei siste turane frå Sauda til Stavanger i 1978. For ei tid sidan var eg nede i Aftenbladet og fann ein del bilde frå denne turen som ikkje blei brukte i reportasjen som sto i avisa 9. desember 1978.

Det var ikkje veg til Ropeid-halvøya i 1978. Dermed var det rikeleg med last både på Marvik og Vatlandsvåg. Både handelsmann Olav Marvik og tønnemakar Arne Marvik venta på "Stordøy" då den seig inn til kaien på Marvik. Eg trur jammen at matros Per Nårstad greidde å treffa pullerten på kaien med trossa. Handelsmannen blei visst heilt overflødig.

Matros Per Nårstad treffer pullerten med trossa. Handelsmann Olav Marvik treng ikkje å gripa inn. Tønnemakar
Arne Marvik skal senda tønner til byen.


På Vatlandsvåg var det Kjellaug Fjetland som venta på kaien. Her tok ho seg av både lasta på kaien og butikken. Ho skrytte av "Stordøy"-folka. - Men dei har det forferdeleg travelt når det er "Komikveld" på fjernsynet akkurat når dei er innom på Vatlandsvåg, sa Kjellaug Fjetland til Aftenbladet.

Kjellaug Fjetland og Erling Bøen hykkar på last.


- Dampskipsekspeditør Fridtjof Underbakke på Sand likte godt å sjå fjernsyn. Han stoppa alt laste- og lossearbeid når den svenske serien om skraphandlarane Albert og Hebert var på fjernsynet akkurat når me låg der om kveldane. Då samlast alle om bord og såg alt om Hebbe lille før arbeidet kunne starta igjen, fortel Kjell Bøen.

Då gamle "Stordøy" gjekk i opplag på Erøy, rett utanfor stovedøra heime, gjekk Sigrid og Erling Bøen i land for godt. Sigrid blei husmor, men Erling blei banksjef i Erfjord Sparebank i Hålandsosen. Sigrid døydde i 1995, 78 år gammal. Erling var 87 då han døydde i 2005.

Dei to sønnene, Edvard og Kjell, er stadig på sjøen, nå med "Stordøy" nummer fire. Dei fraktar panner frå fabrikken i Årdal til kunder langs kysten frå Sandnes til Bergen. I dag var dei på veg heim til Erfjord på juleferie. Dei er tre mann om bord: Kaptein Edvard på 69 år, styrmann og maskinist Kjell på 65 år og matros Joar Skjerahaug som er yngstemann om bord med 59 år.

Eg ser at det er meir å skriva om "Stordøy". Det kjem meir når eg berre får tid. Men nå må eg av garde å kjøpa julatre.

God jul!

I desember 1978 gjekk "Stordøy" frå Sauda for siste gong etter 22 år i fjordafart for Stavangerske. 












søndag 11. desember 2016

Så kom "Peder W" heim til jul!

Vêret var perfekt då "Peder W" kom inn Mastrafjorden i dag. 

- Me e litt forsinka te Vikevåg. Satsa på å vera der kvart på fire, meldte Rune Voll, den nye eigaren av "Peder W" på SMS. Eg hadde kommandert ut smeden i Vikevåg, Gustav Tveit, til å vera med ut i Mastrafjorden for å møta den legendariske Rennesøy-skøyta "Peder W" når den heim igjen i dag etter 35 år som karmøybu. Smeden har ein liten rask båt med det svært passande navnet "Kvikken" og ville gjerne vera med på eit stevnemøte på fjorden.

 "Peder W" blei bygd ved Erøyvik Båtbyggeri i Erfjord for rennesøybuen Isak Voll og levert i 1957. Skøyta blei bruka til fiske, potetfart mellom Stavanger-Rennesøy og Bergen. Den var også utleigd til Fiskerioppsynet i mange sesongar. Ein kjend båt langs kysten. Rune Voll, barnebarn til den fyrste eigaren har kjøpt "Peder W" tilbake til Rennesøy.

Då me kom ut på den førjulsblanke fjorden, såg me ein liten svart prikk langt ute i fjorden. - Der kjem 'an, sa Gustav, smilande som alltid. Det gjekk ikkje allverdens tid før den gleid forbi oss. "Peder W" brukte to og ein halv time frå Karmøy til Vikevåg.


"Peder W" blei møtt av "Hulda" frå 1908 og "Sørlandsskøyta" frå 1956.

Litt lenger inne venta mottakskomiteen. Den 108 år gamle svensk-bygde veteranskøyta "Hulda" med fast liggeplass i Vikevåg. Eigar og skipper Jon Tore Helland hadde fyrt opp Rubben og låg ut på fjorden og dunka:  - Velkommen heim, velkommen heim.

Her var også den tidlegare redningsskøyta "Sørlandsskøyta" som er eit år eldre enn "Peder W". Den  er bygd i 1956. "Sørlandsskøyta" er blitt rennesøybu, den også. Per Christian Håvarstein heiter eigaren.



"Peder W" fekk tid til å spegla seg før heimkomsten på Vikevåg.

Det begynte å skumra då  "Peder W" svinga inn på Vikevågen og spegla seg grundig i den blanke sjøen. Måtte vera fin når den skulle møta gamle kjenningar igjen.

Ferdig fortøyd på Vikevåg. Voll-familien har fått julapresangen på plass. 

Godt frammøte på kaien då  "Peder W" klappa til kai. Sikkert 30-40 mann. Mest mannfolk i sin beste alder mellom 50 og 80 år. - Den er liga fine så då 'an pappa hadde na, sa ein stolt Peder Voll. Han er son til den fyrste eigaren og far til den nye.

Då var julapresangen på plass i Voll-familien for dette året.


lørdag 10. desember 2016

Frå festleg sjøsetting til lastebil-voldtekt. Historia om "Torsøy", "Bellrock", "Nylander".

"Nylander" fekk store skader på dekket då lastebilen trilla om bord ein
vakker førsommardag i 1968. Foto frå  Johan Finnvik.


Karar og kvinnfolk frå heile bygda er samla. Det blir ringt i ei slags skipsklokke og så glid båten ut under stor fagning. Så sig hendene djupt ned i bukselommane, snus og skrå minkar munaleg i dåsen til gamlekarane.

Det er kutteren "Torsøy" som er sjøsett i Erfjord i fyrstninga av november 1950. Ei storhending i Erfjord kvar gong eit nytt farty blir sjøsett på Varven. Hendinga er skildra i eit lesarbrev i Stavanger Aftenblad 30. november 1950. Der står det også at ein ny kutter skal vølast og byggjast opp og bli som ny igjen. Nå er det "Chile" frå Rennesøy som skal  gi arbeidskarane full sjau til langt ut i 1951.

Dei to kutterane kan vel ikkje kallast systerskip, men det er ikkje så langt i frå. "Torsøy" blei til "Bullrock", så "Fjordglimt" for seinare å bli til "Nylander" frå Imsland. Kutteren blei bygd i Ølve i Sunnhordland i 1918. Johan T. Nerhus var båtbyggjaren. I 1916 hadde same mannen levert "Foløy" som seinare blei til "Chile". I 1950 og 1951 blei dei bygde opp igjen og blei til forveksling like for fartøyfolk som spytta brunt og studerte alt som rek på sjøen og kjende båtane frå kvarandre på lang avstand. "Chile" og "Nylander" var mellom dei vakraste båtane i verda, har eg forstått.



"Nylander" på veg inn til Sandeid. Foto frå Johan Finnvik.
- Ein gong me kom sørigjønå Karmsundet møtte me ein kutter. Sjå den fine kutteren, sa eg til dei andre i styrehuset. Det e "Chile", sa eg. Ittekvart syntes eg an blei så liten, men fine va an. Eg tok kikkerten og såg at det sto "Nylander" på styrehuset, fortel Torstein Randa, kjend veteranbåt-entusiast frå Stavanger.

Berre for ordens skuld: Eg har notert meg at "Nylander" var tre fot lenger enn "Chile".

I 1968 kom "Nylander" ("Torsøy", "Bellrock") tilbake til Erøyvik for å bli reparert etter å ha blitt skada av ein lastebil.


Både lastebilen og "Nylander" var fanga. Ein kranbil
måtte til for å løysa båt floken. Foto: Johan Finnvik.
Ein vakker dag på føresommaren 1968 låg "Nylander" fullasta med sand ved Salhus-kaien under Karmsund-brua klar til å bli lossa. Den fyrste lastebilen sto klar på kaikanten. Johan Finnvik sto i vinsjen og kjørte grabben. Lastebilen begynte å bli godt lasta.

Sjåføren hadde gått ut av bilen og sto og rulla seg ein sigarett. - Ein grabb til, så har eg fullt lass, ropa han til Johan Finnvik og slikka på sigarettpapiret. Akkurat då begynte lastebilen å rulla mot båten og før nokon rakk å reagera, hadde bakhjula pressa seg ned mellom båtrekka og lukekarmen. Sjåføren hadde truleg gløymt handbrekket.

Dekket fekk ein stor sprekk mellom lukekarm og dekksplankar. Begge lukebjelkane brakk.

Ein kranbil måtte på plass for å få den stygt medfarne lastebilen på land. Mens dei venta på kranbil, fekk Johan Finnvik låna telefon i eit hus i nærleiken. Han ringde til Erøy. Der var "Nylander" velkommen til reparasjon. - Berre kom, sa dei der.

- Alle dei fire Erfjord-brørne, Trygve, Kåre, Torkel og Svein, var i full sving med reparasjonen. Det var eit fantastisk vêr dei fire sommarvekene arbeidet pågjekk. Ikkje ein regndrôpe. Ryggene på Erfjord-brørne blei brunare og brunare, humrar Johan Finnvik som såg at "Nylander" blei minst like fin som før.

I "Vindetreet", sogeskrift for Vindafjord, har Johan og Tomas Finnvik fortalt heile historien til båten heilt frå 1918 og fram til i nå. Det meste som kjem nå, er henta frå denne artikkelen som blei publisert i 2003.

"Torsøy" blei bygd for Kristian Berrefjord frå Flekkefjord. Båten fekk navnet sitt frå ei øy i Flekkefjorden. Fiskerinummeret var VA 7 F. Det blei sett inn ein 35 hestars Rapp i det nye fartyet. Redar Berrefjord bruka båten til makrellfiske, sildefiske og fisketransport. Dette var ein aktiv mann som svinga seg opp til å bli ein rik mann. Men i 1930-åra gjekk det nedover med Berrefjord. 
I Flekkefjord skal han ha blitt betrakta som ein oppkomling. Dermed fekk han ikkje nødvendig støtte av banken i byen.

I 1924 skjedde det fyrste eigarskiftet for "Torsøy". Jacob Jacobsen frå Rasvåg på Hidra brukte båten til havfiske. Nytt fiskerinummer: VA 123 H. 

I 1928 har Leonard Larsen, også frå Rasvåg, overteke som eigar. 

I 1932 blir "Torsøy" seldt til Spangereid og får fiskerinummeret VA 7 SR. Eigarar er Leif Njerve, Tom Stokke og Olaf Fladstad. 

Endeleg, i 1936, blir "Torsøy" rogalending. Ny eigar er Nils B. Ørjansen frå Kopervik som har båten i fire år. Nytt registreringsnummer: R 45 SL. 

Våren 1941 overtok Thomas og Jens Eng "Torsøy". Nytt fiskerinummer: R 57 SN. Dei to Engarane dreiv med fiske og sildaeksport. Dei brukte båten til sildefiske, sildeføring, føring av salt, tønner og tønnestav. Thomas Eng var far til den seinare markante fylkespolitikaren Jakob Eng. 

Tyskarane frykta visstnok at "Torsøy" skulle bli Shetlandsfarar og tok beslag i båten. Men alt i november 1941 fekk eigarane båten frigjeven. 

Ein gong i 1940-åra gjekk "Torsøy" på land og sokk på ein eller anna stad i Ryfylke. Kor dette var, er det ingen som visstnok veit i dag. Men båten blei berga. Den blei fylt med tomtønner og heva på den måten. 


"Nylander" lastar pallar i Skipavåg. Foto: Johan Finnvik.


I 1950 blir "Torsøy" grundig reparert, fornya og ombygd på Erøyvik båtbyggeri i Erfjord. Truleg var det berre styresmaktene sine strenge rasjoneringslover som sto i vegen for at dette skulle bli ein heilt flettande ny båt. Båtane som blei bygd på Varven i Erfjord har alle det til felles at dei er bygd opp med ein kjøl og nokre spant frå ein eldre båt. Dermed kunne ein ikkje kalla dette ein ny båt. Slik er det med "Torsøy", "Chile" og også "Kløver" som blei sjøsett i 1955.

Då den ny-gamle kutteren blei sjøsett i Erfjord seinhaustes i 1950, var den 42,9 bruttotonn og 67 fot lang. Den hadde det same gamle navnet då den gjekk på sjøen, etter det som står i Aftenbladet om sjøsettinga. Men kort tid etterpå blir navnet endra til "Bellrock".

Bellrock er navnet på eit skjer ved Skudeneshavn. Det blir sagt at det fekk navn etter ein britisk sjøfarar gjekk på skjeret. Då skal han ha utbrote: -  Oh, Bellrock. Han hadde tidlegare gått på eit skjer på Shetland med same navn.

"Torsøy" skulle jo sjølvsagt hatt ein ny 50 hestars Rubb som skal ha vore noko av det beste som var å skaffa på denne tida, Men lokalpolitiske omsyn blei avgjerande for motorvalget. Thomas Eng var ein kjend lokalpolitikar og kunne ikkje svikta Skudenes Mek. Verksted. Dermed blei det ein 40 hestars Skude-motor som blei ståande om bord i nesten 50 år.
Jakob Eng var yngstemann
om bord,

"Bellrock" heldt fram i same farten som "Torsøy" med sild, tønner, salt og liknande. Den var også på linefiske etter håbrann i Nordsjøen. Jakob Eng (fødd 1937) var med på dette fisket som yngstemann om bord. Sjølv om han blei sjøsjuk og leid vondt er han stolt over ha "erfaring frå nordsjøfiske". 

Erik Vanvik frå Hylsfjorden var skipper på "Bellrock" i mange år. 

I 1962 overtok Lars Jekteberg frå Finnøy og Odd Førre frå Haugesund kutteren. Men dei fekk ikkje "Bellrock"-navnet med på kjøpet. Det ville Engarane ha til nye båtar i familien. For Jakob Eng var det ein tung dag då "familiens stolthet" gjekk ut Nesagapet med nye eigarar. 

"Fjordglimt" blei det nye navnet. Båten blei brukt til sandfart, men etterkvart blei det meir og meir kraftfôr-transport for Felleskjøpet frå Stavanger til Haugesund. Men båten viste seg å bli for liten til denne farten. Den blei erstatta med ein større med navnet "Sirahav".


Johan Finnvik og sonen Tor Birger (fødd 1969) i styrehuset.


I 1967 kjøpte brørne Berdines og Johan Finnvik frå Imsland i Vindafjord kutteren for 45 000 kroner. Dei fekk heller ikkje navnet med på kjøpet. Den gamle skøyta i familien hadde navnet "Nylund". Inspirert av dette blei navnet "Nylander". 

Finnvik-brørne bruka båten til fjordafart av ulike slag. Mellom anna til tømmertransport til sagbruket som Berdines og faren Tor dreiv i Skipavåg. Ut igjen frå sagbruket gjekk det trelast, kassar og pallar.

Johan Finnvik blei skipper og ansvarleg for drifta av "Nylander" som i fleire år gjekk meir eller mindre i fast fart mellom mølla på Tau og tankanlegget på Sandhammar i Sandeid. Dette tok slutt i 1974. 

- Trebåten "Nylander" lika ikkje isen i Vindafjorden på vinterstid. Dermed måtte eg velja om eg ville halda fram med fjordafarten med ein stålbåt eller finna på noko anna å gjera, fortel Johan Finnvik.

I 1976 selde Johan Finnvik "Nylander" og blei styrmann på hurtigbåtane til Stavangerske. Der blei han til han gjekk i land som pensjonist.
"Nylander" ligg nå i Sagvåg på Stord.
Foto frå Johan Finnvik.

Sverre Hundsnes frå Hundvåg blei den nye eigaren av "Nylander". Han skifta ut den trufaste Skude-motoren med ein Scania-motor som hadde stått i ein buss. Den nye eigaren gjekk mest i sandfart.

I 1978 var det nytt eigarskifte. Nå overtok Ivar Berentsen ved Partsrederiet Nylander på Litla-kalsøy i Austevoll. Nå blei "Nylander" bruka til makrelldriving og anna fiske. Seinare frakta båten fiskefôr. Men den gjekk meir og meir i opplag og fallerte meir og meir. 

Ti år seinare overtok ei interessegruppe på Smeholmane i Fitjar "Nylander" for ein billig penge. Denne gruppa har frå før ein mindre båt med navnet "Seladon". Nå gjekk ei større gruppe i gang med å byggja opp den forfalne kutteren. 

Alt utstyr som styrehus, master, lukekarm, vinsjeutstyr og motor er fjerna. Planen er å utstyra "Nylander" med stor mast og full seilføring. Men dette arbeidet er ikkje fullført ennå. 

Båten ligg nå på Jensaneset på Sagvåg på Stord. Kor kursen går nå, kan vel ingen seia sikkert.














  














fredag 25. november 2016

"Chile" - frå spritsmugling til fredeleg frakt av sild, brisling og mussa



"Chile" ved Fryserikaien i Stavanger oktober 1971. Den var nå seldt til amerikanar som skulle ha den som lystbåt.
Turen gjekk fint over Atlanteren. Foto: Olav Moen.

- Det va "Chile".

Framleis finst det folk som hugsar Olav Nybø svara på anrop frå Rogaland Radio.  Fiskeribølgen sto på full styrke og laga sprakelyder i høgtalaren i kvart styrehus når fisket gjekk for fullt vinter, sommar og haust. Du høyrer det, ikkje sant? "Chile" med dei tre brørne Olav, Kåre og Jørgen gjekk i råstoff-farten. Rennesøy-skøyta frakta sild, brisling og mussa frå fiskefelta til hermetikkfabrikkane i Stavanger i mange år.

Her er historia om båten så langt som eg kjenner den til nå:

Kutteren blei bygd i 1916 i Ølve i Sunnhordland av Johan T. Nerhus og fekk som ny navnet "Foløy".
Fyrste eigar var Karl Helgesen Foldøy som hadde bunkersanlegg på Grasholmen i Stavanger. Tore Helle var første skipper.  På denne tida sto det ein 40 hestar Lysekil-motor i skøyta.


Frå Stavanger Aftenblad 17. desember 1923.

I 1923 var "Foløy" bortleigd til bergensarar som ikkje dreiv normal fraktefart. I august slo tollarane til då båten låg med maskinskade i Hålandsvågen på Karmøy. 2000 liter sprit, 63 flasker rom, 11 krukker genever og ni flasker likør fann tollarane om bord i fartyet. Dette var eit smuglingsforsøk, meinte tollvesenet og beslagla fartøyet og arresterte skipper og mannskap, fire mann.

- Me skulle ikkje smugla sprit til Vestlandet. Tvertimot. Planen var å gå frå Holtenau i Kielerkanalen til Siglafjord på Island med lasta. Men maskinproblem førte til at me måtte gå inn til Karmøy, sa dei tiltalte i rettssaka som er grundig referert i Stavanger Aftenbladet 17. og 18. desember 1924. Påtalemakta hadde ikkje tru på at "Foløy" var på veg til Island. Båten var ikkje utrusta til det. Dessutan var skipperen dømt for spritsmugling tidlegare.

Forbudstida eller brennevinsforbudet varte frå 1916 til 1927 i Norge.

"Foløy" blei raskt frigitt, men det var så stor pantegjeld på båten at den nå blei seldt til
Tormod og Thomas Jørpeland for 7000 kroner og dei gav den navnet "Jørpeland". Nå skal skøyta ha gått i rutefart mellom Strandalandet og Stavanger. Eg har ikkje funne spor etter denne trafikken og er interessert dersom nokon har opplysningar om tida som "Jørpeland".

Nytt eigarskifte i 1930. Då overtok Anders Jensen, Engøy. Han var tidlegare sjømann og hadde seilt på Sør-Amerika. Derfor gav han skøyta navnet "Chile" og sette inn ny maskin av merket June Munktell. Den var på 55 HK. Jensen fekk ikkje mykje glede av fartyet. Han døde etter eit års tid.

"Chile" på veg ut frå Sand før ombygginga i 1950. Bildet har eg fått frå Jostein Hellevik, Rennesøy.

I 1931 kjøpte Laurits Austbø, Vikevåg, "Chile" av enka etter Jensen. Han betalte 10.000 kroner og tok det nye navnet med seg på kjøpet. Nå gjekk "Chile" inn i råstoff-farten mellom fiskefelta langs kysten og hermetikkfabrkkane i Stavanger. I februar og mars gjekk råstoff-skøytene med sild, deretter var det vårsild, og frå mai til utpå hausten var det brisling. Til slutt gjekk dei med mussa.  Brisling Companiet i Stavanger var oppdragsgjevar. Det var nevøane til Laurits Austbø, Olav, Kåre og Jørgen som var mannskap om bord. Nevøane åtte halvparten av "Chile".

"Chile" blei reparert og forlenga på Erøy vinteren 1950 - 1951. Kven er
karane på bildet? Treng hjelp. Foto: Trygve Erfjord.
I 1950 var det tid for å fornya "Chile". Arbeidet skulle skje på Erøyvik båtbyggeri i Erfjord. I november 1950 blei "Chile" sett på slippen for å vølast.  Skroget viste seg å vera fullt av makk. Erfjordbuane reiv og reiv. Til slutt var det berre kjølen og nokre få spant igjen frå det opprinnelege fartyet.

- Men Laurits Austbø ville ikkje kvitta seg med den gamle kjølen. Viss den og blei kassert, var det ikkje "Chile" lenger. Då kunne det henda at hellet blei borte. "Chile" gjekk på sjøen igjen i juni 1951, fortalde Trygve Erfjord.

Laurits Austbø.
-  Ombygginga og forlengjinga kom på 40.000 kroner. Dette skal ha vore den vakraste kutteren som er bygd i Ryfylke, seier Hans Georg Knutsvik  som veit det meste om gamle fiskeskøyter frå Rogaland.

"Chile" var 57,5 fot lang, 16,2 fot brei og djuptgåande var 7,1 fot.

I 1956 hadde 55-hestaren frå June Munktell gjort sitt. Då blei det sett inn ein to-sylindra, 100 HK Volda-motor.

I 1962 selde Laurits Austbø sin eigarpart i "Chile" til nevøane som nå fekk ein tredjepart kvar.

"Chile" blir sjøsett på Erøy juni 1951. Foto: Ryfylkemuseet.

Råstoff-farten var rein fraktefart. Dei gjekk mykje med brisling til hermetikkfabrikkane. Dei hadde i 1930-åra  325 kroner og gratis solar (diesel) for båt og tre mann. Seinare fekk dei ei krone pr. skjeppe. Kokken hadde 10 kroner veka og fri kost.

"Chile" lasta ikkje meir enn 900 - 920 skjepper. Dette var i minste laget for å få lønnsom drift.

"Chile" i fart. Bildet tilhøyrer Eldbjørg Lindanger.


Dekkslast måtte til for å få tjena pengar på råstoff-farten når ein hadde ein heller liten båt. Å gå rundt Stadt vintersdag i halvsurt vêr med dekkslast var ikkje nokon stas. Nybø-brørne høyrde på vêrmeldingane og var raske med å komma seg sørover igjen. Dei lika seg best sør for Stadt, har eg høyrt.

Nybø-brørne kjøpte "Vestpynt i 1970. Foto: Marit Brekke.
Den gamle, vakre kutteren kom for salg i 1971. "Chile" gjekk frå Stavanger 3. oktober 1971 med kurs for Danmark. Olav Nybø fekk brev frå den nye eigaren etter at "Chile" var kommen vel fram til USA. Nå skulle den gamle råstoff-fraktaren og spritsmuglaren brukast til lystbåt. Koss det gjekk vidare i USA, veit eg ingenting om.

Nå hadde Nybø-brørne kjøpt "Vestpynt" for 70.000 kroner. Denne båten lasta 1800 skjepper og med den  dreiv vidare med råstoff-fart til utpå 1980-talet.

"Chile" var ein vakker kutter. Kan den flyta ennå? "Lenda"
frå Roaldsøy heilt til venstre. Bildet har eg fått frå
Hans Georg Knutsvik.


Denne bloggen hadde ikkje vore så lang og fyldig utan hjelp frå Hans Georg Knutsvik. Eg har også fått hjelp av Jostein Hellevik. Viss nokon har bilde av Laurits Austbø eller nevøane Olav, Kåre og Jørgen ville eg gjerne hatt det med i bloggen. Takk til Jørn Brekke som skaffa bilete av "Chile"-familien og bilete av "Vestpynt".

Laurits og kona Ingeborg saman med Olav Nybø og kona Sigrid og barna
Jorun og Arne. Bildet frå ca 1965. Bildet tilhøyrer Marit Brekke. 

Kåre, til venstre, og Jørgen Nybø fotografert på familie-eigedommen
på Rennesøy. Bildet tilhøyrer Marit Brekke.
Hans Georg Knutsvik har skrive dette på Facebook:

Olav Nybø (27.4.1922), Rennesøy, var med onkel Lauritz på "CHILE" første gang våren 1937, han var 15 år og fikk jobben som kokk. Senere ble han skipper. Broren Kåre (25.1.1924) gikk ombord som maskinist i 1944. Yngstebror Jørgen gikk ombord i 1949 som kokk, eller "kokekyndig maskinist, godt kjent på kysten". Men tittelen var karakteristisk for alle som seilte i denne farten.

Selv gikk Lauritz i land, han hadde fått seg jobb som råstoffkontrollør hos Brislingcompaniet.
Lauritz Austbø solgte sin halvpart i fartøyet til nevøene i 1962.



"Chile" på Vikevåg ein gong på 1960-talet. Bildet tilhøyrer Torvald Omland.

søndag 20. november 2016

Blei "Jo Odd" døypt i champagnebrus?



"Jo Odd" er den vakraste fiskeskøyta som har høyrt til på Kvitsøy. (Ukjend fotograf)
"Jo Odd" glei så fort nedover slippen på Erøy at gamle Ole Lundgren måtte springa det han vann for  å knusa flaska mot skroget før den flunkande nye skøyta gjekk på sjøen i Erfjord ein dag i 1954. "Jo Odd" frå Kvitsøy er ei av dei vakraste skøytene som blei bygde på Varven eller Erøyvik båtbyggeri. Den tre år yngre "Peder W" frå Rennesøy var svært lik, men den siste var brattare i baugen, blir det sagt.

Er det sant at "Jo Odd" blei døypt i brus? Kanskje ikkje, men eg blei så fascinert då eg blei fortalt om Lundgren-familien at eg måtte ta brusen med for å få ei forveten overskrift på denne bloggen. Er det mulig at bedehus-folk døypte båtane sine med alkohol-holdige drikkevarer? Med dette spørsmålet som bakgrunn får du litt meir enn soga om "Jo Odd" her. Det blir litt om Lundgren-familien også.

"Jo Odd" ferdig oppspanta på Varven på Erøy. (Foto: Ryfylkemuseet)


 Ein dag under den fyrste verdenskrig, for omlag 100 år sidan, kom den svenske rallaren Ole Lundgren (1889) og kona Anna Karoline (1891) til Kvitsøy. Her busette dei seg og blei buande resten av si tid. Dei fekk tre søner: John (1918), Jostein (1922) og Odd (1924). Den svenske rallaren dreiv med det han hadde gjort før han kom til Kvitsøy. Graving og muring. Mange husgrunnar tok Lundgren seg av og etterkvart blei han også gravar på kyrkjegarden.

Ole og Anna Lundgren.

Ved ein gudsteneste i 1965 blei Ole Lundgren takka av som kyrkjetenar og gravar. Han fekk både takk og gode ord frå formannen i menighetsrådet, Gunleiv Hauge, for sitt store arbeid for ordning og utsmykking på kyrkjegarden. Både Anna og Ole Lundgren døydde i 1968.

Då Ryfylke-bispen Sven Foldøen kom til Kvitsøy i 1919, blei det ein stor vekkelse på øya. Der blei også ekteparet Lundgren rivne med. Dei bøygde kne og blei trufaste bedehusgjengarar.

Som ein ser her: Det var ikkje akkurat nokon glad-kristendom Sven Foldøen nytta seg av når han forkynte Guds ord på Kvitsøy:

Frå nettstaden bibelsk-tro.no.

Eit søk i Aftenblad-arkivet viser at Olof Lundgren ofte var med på det årlege Tryggheim-stevnet. Dei var med i Misjonssambandet, med andre ord.

Lundgren-familien blei godt integrerte, som ein seier i dag. Sønnene tok ikkje etter rallar-faren. Dei blei fiskarar som dei fleste andre kvitsøybuane.

Lundgren-familien på Kvitsøy. Frå venstre: Anna, John, Odd, Jostein og Ole.

I 1948 kjøpte John Lundgren fiskeskøyta "Vailet" på 50 fot. Den hadde ein 75 hestar June Munktell om bord og fekk fiskerinummeret R-19-KV. Dette fartyet blei seldt til Sandeid og fiskerinummeret blei flytta over til den nybygde "Jo Odd".

Nybygget "Jo Odd" var eit syn då det kom til Kvitsøy. Det er opplese og vedteke med stort fleirtal at dette er den vakraste fiskeskøyta som har høyrt heime på øya i vest. Den hadde ein lengde på 17 meter, 5,1 meter brei og 2,5 meter djuptgåande.

Den stolte fru Lundgren kalla "Jo Odd" for "Den lille snurper".

Her ligg "Jo Odd" heime nedriggga og klar til å bli senka i Nedstrandsfjorden
i 1986. (Foto: Jakob Meling)

Det var John og Odd Lundgren som dreiv fiske med "Jo Odd". Jostein dreiv fiske rundt øya med mindre båt.

I 1953 starta rekefisket i havområdet ved Jærens Rev. "Jo Odd" blei for det meste brukt til reketråling året rundt. Det blei som eit fast arbeid for mange fiskarar i Rogaland. Frå Kvitsøy tok det sju-åtte timar å gå til trålfelta på Revet. Dei bruka å vera ute eit par dagars tid før dei kom heim til Kvitsøy og leverte fangsten. Ein god rekefangst kunne vera på fleire hundre kilo. På sommarstid var turane ofte litt kortare. For då minka det fortare på isen. Det var fleire fabrikkar som tok mot reke på øya. Den siste, som Torleiv Ydstebø dreiv, la ned i 2002.

Radio-dagboka.


Vêret måtte vera brukande når ein skulle driva reketråling på Revet. Kvitsøybuane drog opp trålen og gjekk heim når det blei kuling. Spesielt når det blei syd-ost kuling, var dei raske. Då letta reka frå botnen og umulig få i trålen og det var tungt å gå heim med den vindretninga og grov sjø. Men, blir det sagt, det var fiskarar lenger innante i fjordane som var mindre kresne på vêret.

Då  "Jo Odd" gjekk ut Erfjorden som ny sto det ein 50 hestars Rubb om bord. Den blei i 1969 skifta ut med ein Leyland på 150 hestekrefter.

"Jo Odd" blei senka i Nedstrandsfjorden i 1986. Livbøyen
var ikkje med til havsens botn.


For 30 år sidan, i 1986, var det slutt. Då blei "Jo Odd" kondemnert og senka i Nedstrandsfjorden. Den vakraste skøyta på Kvitsøy var historie.

Dei tre Lundgren-sønene var visst ikkje bedeshus-folk. Men dei var flinke og nøysomme arbeidsfolk. Etter at "Jo Odd" havna på havsens botn, tok dei seg anna arbeid. I dag er også dei døde og borte.
Det er ingen Lundgren-ætlingar igjen på Kvitsøy.

Men herma om "Den lille snurper" vil leva vidare i mange år ennå.

Odd Lundgren viser fram ein flott hummar. Foto: Jan Inge Hansen 



Jan Høie, utflytta kvitsøybu, skreiv denne kommentaren til bloggen på Facebook. Den tek eg med her:

Nokre merknadar til ei artig forteljing. At gamle Lundgren ikkje sprong etter JoOdd med sjampagne (brus eller vin) under sjøsettinga, kan ein vere svært viss på. Det var ikkje hans vis. Ei velsigning kan hende (ikkje dåp, det er eit sakrament) ville vere meir i stil med det sambandske.

 Elles meiner eg å ha høyrt at han var militærnektar i Sverige og valde å flytte til Noreg av den grunn. Han kom til Kvitsøy på ei brislingskøyte som hadde vore austafor og ned til svenskekysten. Så kom Anna, han var trulova med etter. Dette vart fortalt meg av mor mi.

 Anna blei aldri norsktalande og difor kjekk å herme etter for oss ungane. Trur vidare at JoOdd også var på sildefiske i 50 åra. Det må skytast inn at JoOdd høyrde til i Leiasundet, ikkje i Ydstebøhamn. For ein austiøybu (Leiasundet) som meg er dette særs viktig. Dei i Ydstebøhamn var vestlandsbuar, og det er noko heilt anna.

 Så ei lita historie om Jostein Lundgren som døydde for 2 år sidan godt over 90 år. Sprek til det siste. Svinga foten over sykkelstonga som ein ungdom og sykla stødig og lett. Meiner det var i 2012 eg såg han dra ruser rett utafor bryggja vår. Framme i baugen sto det ein hegre og fylgde med. Hegren tok i mot småfisk og krabbar som Jostein slengde til han. Eit lokalt TV selskap fekk nyss i dette med Jostein og kompisen hans og ville gjere opptak. Men det gjekk ikkje hegren med på. Eg spurde Jostein korleis det kunne ha seg at han hadde fått hegre som mannskap. "Me e så få her i Leiasundet atte me må halda saman me som e igjen" svarte han Jostein.

 Då han til slutt vart sjuk og kom på sjukehuset (lungebetennelse) var det ikkje råd å spore nokon journal på karen. Han hadde ikkje vore hjå doktor. Han vart sendt til sjukeheimen der han uttalte at han hadde ikkje tid til dette tullet, han skulle på makrellen han. Det vart ikkje meir makrell på Jostein. Han døydde dagen etter. Slik enda ein av dei flinkaste hummarfiskarane på Øynå. Me ungane hadde ein teori om at Jostein hadde så sterke briller (svært langsynt og colabotnar) at han såg tvers gjønå steinane der hummaren låg.


Sidelanternene til JoOdd ligg ikkje i Nedstrandsfjorden. Bror min sikra seg desse før skøyta vart senka. Lanternene hamna så på sjarken bror min bygde. Sjarken blei seinare selt til Sirevåg.

Jan Inge Hansen, nevø av Odd Lundgren, har skrive denne kommentaren på Facebook:

Takk for en god blogg. Da Odd Lundgren var min onkel , gift med Ingrid, min fars søster kjente jeg godt til Jo-Odd og var selv med den flere ganger som barn/ung , men gjennom bloggen fikk jeg vite mye av historien som jeg ikke viste fra før. 


Hegren som blei venn med Jostein
Lundgren. Foto. Jan Inge Hansen


Etter at min tante Ingrid døde 19 mars 2011 var jeg mye hos Odd på min barndoms øy Kvitsøy. Og da broren Jostein døde i august 2013 var jeg hos han ca 2 ganger i uka , enten hjemme eller på sykehjemmet . Har var sterkt redusert etter et lårbeinsbrudd et års tid før. Vi kom veldig nær og han fortalte mange historier fra barndommen, livet som stuert på de store hav og hvordan han fikk mulighet til å bygge Jo-Odd  han lærte meg en masse om hummer og fisket etter denne havets kardinal .


 Min egen båt, Jo-Odd Jr ligger i dag ved brygga der gamle Jo-Odd lå . Odd forærte meg barndoms hjemmet til han, John og Jostein for at fjernt boende slektninger skulle ha et sted å komme til når de søkte sine røtter på Kvitsøy. Dessverre har eg ikke blitt slik venn med hegren til Jostein som han var, men den er fremdeles der og følger meg av og til ut gjennom Leiasundet når eg går ut og trekker teiner. Eg innbiller meg at det er Josteins sjel som ønsker meg god fangst
 😊
Da Odd døde den 2 oktober 2014 satt eg ved hans side. En merkelig dag. Jeg så ut vinduet opp mot fyret jeg hadde vært med min bestefar som var fyrbetjent så mange ganger, fylte 62 år, hadde fått min første hummer og fikk et nytt barnebarn. Vi feiret Odds 90 års dag på sykehuset bare en uke før han døde, og heldigvis fikk han komme hjem til sin kjære Kvitsøy og fikk dø der han hadde sitt hjerte . Fred over hans minne 














fredag 11. november 2016

"Peder W" kjem til Vikevåg i dag!



"Peder W" er 60 år neste år. Den er stadig fin som ny. (Foto. Trygve Eriksen jr.)


Den legendariske Rennesøy-skøyta, "Peder W" kjem tilbake til Rennesøy i ettermiddag. Skøyta blei bygd i Erfjord i 1957 for rennesøybuen Isak Voll. I 1981 blei "Peder W" seldt til John Gunnar Karlson frå Avaldsnes på Karmøy. Nå har barnebarnet til den fyrste eigaren, 33-årige Rune Voll, kjøpt skøyta tilbake. Han har betalt ein halv million kroner for skøyta som bestefaren hadde i 25 år.

- Klokka 15 trur eg at me er ved kai på Vikevåg, seier Rune Voll som har teke med seg heile familien, gamle og unge, til Karmøy for å henta båten. "Peder W" blir liggjande minst ein dag på Vikevåg. Alle som har lyst til å sjå det flotte fartyet igjen, har sjansen i dag.

Karmøybuane har passa godt på det flotte fartyet. Den er like fin som den alltid har vore.

- Vinsjen er demontert. Men eg får den med meg når eg hentar "Peder W". Du skal ikkje sjå bort frå at eg får vinsjen på plass slik at eg kan ta på meg eit og anna frakteoppdrag i ledige stunder, seier Rune Voll som til dagleg er kaptein på hurtigbåten "Fjordfart" til Norled.

Rune Voll er son til Peder Voll som ikkje blei fiskar og fraktemann. Han flytta frå Rennesøy til Randaberg og har jobba som tømmermann i over 30 år. Den nye eigaren av Rennesøy-skøyta, bur også på feil side av Byfjorden.

Rune og Peder om bord i skøyta som Isak bygde.
- Men "Peder W" skal heim til Rennesøy. Eg har skrive leigekontrakt med Rennesøy kommune. Dermed får båten fast liggjeplass på Sørbøkaien i Reianesvågen. Det er litt utsett for søraustleg vind der. Derfor hadde det vore kjekkare med plass ved Låderkaien der "Peder W" låg før i tida, seier Rune Voll som håpar at dette kan ordna seg ein gong i framtida.

Dersom det blir for uroleg ved Sørbø-kaien til vinteren, har Rune Voll ein svigerfar med kaiplass. Han er gift med Marta frå Sjernarøy. Ho er dotter til Trond Aartun som er handelsmann på Eriksholmen. Der er det ledige brygger utanom båtsesongen.

Isak Voll dreiv fiske saman med faren Peder med skøyta "Kjellevik".  I 1956 bestilte han ny skøyte ved Erøyvik Båtbyggeri i Erfjord. Den blei sjøsett i 1957 og døypt "Peder W". Då hadde Isak kalla opp både faren Peder og sonen Peder. Derfor blei det dobbel V. Skuleungane i Erfjord fekk fri for å vera med på sjøsetjinga av skøyta.

Isak på baugen då "Peder W" gjekk på sjøen.


Nå drog Isak Voll på sildefiske med "Peder W". Broren Erling dreiv vidare med "Kjellevik". På vintrane fiska dei sild med botnagarn på Mørekysten. Sommar og haust gjekk "Peder W" i "podefarten" mellom Stavanger, Rennesøy og Bergen. Fleire skøyter frå Rennesøy, 12 på det meste, frakta poteter til Bergen i desse åra saman med "Peder W".

Isak Voll begynte ruta med å lasta poteter og grønnsaker på Fiskepiren i Stavanger før helga. Dei var innom fleire kaiar på Mosterøy og Rennesøy før dei stoppa heime på Låder laurdag. Søndag morgon gjekk dei til Bergen. "Peder W" låg i Bergen og lossa landbruksprodukta frå Jæren og Ryfylke-øyane  i eit par dagar. Onsdag gjekk dei sørover igjen.

Sildeinnsiga til Vestlandskysten svikta meir og meir utover på 1960-talet. Vinteren 1965 - 1966 var siste året "Peder W" var på silda. Nå leiga Fiskerioppsynet skøyta og skipperen for å halda kontroll med brislingfisket på Vestlandet. På vår og sommarstid var fartyet på tokt i Ryfylke, Hardanger og Sogn og Fjordane for oppsynet.

Isak Voll lastar grønnsaker og poteter i Stavanger.

- Me var overalt i fjordane der det var brislingfiske. Inspektørane frå Fiskerioppsynet sjekka fangstane, fortel Peder Voll som var med faren Isak i mange år i ungdommen.

Potettransporten  dabba av utover på 1970-talet. Isak Voll la "Peder W" i opplag og tok seg jobb hjå L. Rødne og Sønner. Han var mellom anna på ambulansebåten som var stasjonert på Østhusvik.

I 1981 blei  "Peder W" seldt til John Gunnar Karlson frå Avaldsnes på Karmøy. Han dreiv båten vidare med same navn. I nærare 20 år gjekk  "Peder W" med fiskefôr til oppdrettarar i Ryfylke og Sunnhordland.

"Peder W" blir lossa ved Strandkaien i Bergen. Isak Voll kjører
vinsjen.


Etterkvart blei det vanskeleg å skaffa deler til Rubbestad-motoren som hadde stått i skøyta frå den var ny. Dermed blei 50 hestaren skifta ut med ein tre-sylindra danskbygd Callesen-maskin på 195 hestar. Dansken sto tidlegare i fiskeskøyta "Polly" frå Karmøy.  Den "nye" maskinen  gav  "Peder W" ein fart på 9-10 knop. Den gamle Rubben står nå på stas på ei motormuseum i Bodø-traktene.

Callesen-maskinen er godt i stand, fastslår Rune Voll.


I 1998 tok fiskefôrtransporten slutt. Men eigaren på Karmøy har teke godt vare på båten. Den har blitt brukt litt som turbåt, men elles hatt gode dagar.

- Eg var overraska då eg såg kor godt båten var i stand. Berre to av dei gamle rekkestøttene står igjen. Alle dei andre er skifta ut. Skøyta såg ut som om den skulle vera nesten ny, seier Peder Nordbø som er omtrent like oppglødd som sonen over å få  "Peder W" tilbake til familien.

Kvitsøy-skøyta "Jo Odd" som også var bygd i Erfjord, var svært lik på "Peder W". Men  "Peder W" hadde meir spring, den var brattare i baugen, seier dei som har greie på slikt. På Erøyvik Båtbyggeri, eller Varven i daglegtalen i Erfjord, blei det bygd skøyter frå 1945 til 1965. Den fyrste var "Ragnhild" som Bård Fyljesvoll hadde i mange år. Den siste var "Bøen Senior".

 "Peder W" er i følge Skipsregisteret 58,25 fot lang og 16,9 fot brei. Djuptgåande er 8,1 fot. Den er 44,79 bruttotonn.

"Peder W" på sildefiske ved Grip utanfor Kristiansund.


Alle bilda som ikkje er kreditert, har eg fått låna av Peder Voll.

Fleire har kommentert bloggen på facebook. Tek det med her:

Kjetil Edland Flottaste skøyta, som eg leverte poteter til Isak frå den var ny og til han slutta av. Den lett kjennelige lyden av Robben når "Peder W" var i Mastrafjorden. Velkommen tilbake.

Jan Høie Dette liga me. Peder W du! Endå ei skøyta frå Erøynå? i Erfjord. Kan henda u hadde meir spring enn JoOdd. Stas med høge baug. Mor til Odd, John Og Jostein Lundgren - eigarane av JoOdd - omtala skøyta til sønene som "den lille snurper". Ho var frå Sverige og ikkje lite kry. Hald fram med dette Jone. Du vekkjer gode minne

Torstein Randa Eg spurte Trygve og Torkjel Erfjord eingong, om Peder W og Joodd var heilt like. Nei, sa dei, det var noke med baugen. Dei måtte vel ta litt hensyn te ebnene så var tilgjengelige. Kjekt at fartøyet kommer tebake te Rennesøy, og håpe at hu komme i lika gode hender så hu har vore!






mandag 24. oktober 2016

"Fisterfjord" gjekk til England med bær!


"Fisterfjord" slik den såg ut som ny i 1921. Her på Sand. Bildet tilhøyrer
Vidar Hauge. 


- "Fisterfjord" gjekk til England med bær. Ingen andre fjordabåtar har gjort det, sa dei vaksne med eit smil om munnen.

- Fisterløå, få den vekk, fnyste ungane.

Dei vaksne blei aldri med i hylekoret. Dei hadde sett båten i fjorden som ungar, halvstyvingar og ungdommar. Sett båten seila i krig og fred. Den var jo ein jamaldring og kompis. Generasjonsmotsetningar var det i fjordbygdene også, forstår du. Dei unge fekk ynskjet sitt oppfylt.

"Fisterfjord" er vekke. Den skal aldri restaurerast og seila vidare som veteranbåt. Dei sørgelege, utbrende restane av båten blei senka på 713 meters djup i Nedstrandsfjorden 1. mai 1970. "Fisterfjord" blei øydelagd av brann natt til 16. februar 1970 då den låg ved kai på Foreneset.

Så me gamlingane som var ungar på 1960-talet, får leva med at me ikkje hadde heilt sansen for båten sm var eit syn som ny i 1921. Hjelpe meg, det er 95 år sidan!

"Fisterfjord" slik den såg ut i nyare tid. Her på Vadla-kaien.
 Foto: Olav R. Hauge. 


Eg skal ikkje dra heile "Fisterfjord"-historien her og nå. Akkurat i denne bloggen er det englandsfarten som er interessant.

I boka "Fjordabådane" som Magnus Torgersen og Aftenbladet gav ut i 1981, står det at "Fisterfjord" gjorde eit par turar til England med bær i 1920-åra. Det var ikkje nytt å eksportera bær til England. For det meste blei bæra sende med Bergenske-båten "Venus", men i Ryfylke fann ein ut at ein kunne få bæra raskare og billigare fram ved å leiga "Fisterfjord" til å gå over Nordsjøen. Det blei lasta tusenvis av korger med rips, solbær og litt blåbær. I Hjelmeland og bygdene rundt dyrka dei bær som aldri før.

I England kunne dei få kr. 1,20 for ei fem-liters korg. På Torget i Stavanger måtte dei vera sjeleglad for å få 25 øre for det same kvantumet bær.  Men suksessen varte ikkje evig. Engelskmennene begynte å ta 90 øre i toll for kvar korg. Då minka fortenesta. Då reiv folk opp bærbuskane og planta plommetre i plassen.

"Fisterfjord" skal ha gjort to turar med bær og hadde kol som returlast.

Så skriv Magnus Torgersen vidare:  Det har ikke lykkes å få tak i det nøyaktige årstallet for disse turene. Noen mener det gikk en tur i 1923 og en året etter, mens andre mener det må ha vært i 1926 og 1927. Noen mener båten hadde 7000-8000 korger på en tur, andre holder på 20.000-30.000.

Nå kan du søka i dei gamle Aftenblad-årgangane. Dermed fann eg lett denne meldinga frå 5. august 1924. Her går det jo klart fram at "Fisterfjord" er leiga inn for å gå med  bær over Nordsjøen. Eg fann ikkje fleire avis-meldingar i Aftenbladet om saka.

Aftenbladet 5. august 1924.





I februar 1970, etter den sørgjelege "Fisterfjord"-brannen intervjua redaktør Per Surnervik den legendariske Jøsenfjord Rutelag-disponenten Magnus Kalheim om "Fisterfjord". Her skriv eg av følgjande:

- Alle eldre ryfylkingar hugsar då "Fisterfjord" gjekk inn i Nordsjø-fart?

- Ja, det var Ryfylke-solbær som la grunnlaget for det. I den tid var det ei kollosal solbærdyrking i Ryfylke. Å selja solbær i Stavanger, var ikkje greit, men England var ein stor marknad. Willliam Bullman heitte endåtil grossisten som var mottakar i Newcastle. Englandsbåten "Venus" transporterte bæra, dels var det norske grossistar, dels bøndene sjølv som sende til Bullman. Farbror min, Johan Kilane i Erfjord var bonde, men samstundes den største solbæreksportøren den tid.

Av ein eller annan grunn var det vanskeleg å få senda med "Venus", og me fann då ut at me ville lasta "Fisterfjord" og gå over med bæra. Me henta bærsendingane på kaiane innover i Ryfylke, var innom Stavanger og fekk om bord noko der, og så bar det over.

Første året var eg sjølv skipper, andre året var eg og kona med som passasjerar. Me gjekk endåtil i land i Newcastle og ville vera over ei veke til "Fisterfjord" skulle komma tilbake med sending nr. to, men då hadde rederiet Brødrene Olsen sett inn i ei frakterute over Nordsjøen som gjorde at me måtte avvikla Englandsfarten, og eg og kona måtte ta rutebåt heimatt.

I Aftenbladet 15. juli 1925 blir "Fisterfjord"s englandsrute avertert. Då
var Magnus Kalheim og kona passasjerar. 


- Ingen fare med å gå over Nordsjøen med  "Fisterfjord"?

- Å nei, den flaut som ein måke på dønningen, Det var ein makelause båt, ein trong aldri å vera redd vêret med den.

Dette fortalde Magnus Kalheim til Per Surnevik i 1970.

Magnus Kalheim var både teknisk konsulent, arkitekt og konstruktør då "Fisterfjord" blei bygd hjå Gravdal i Sunnhordland i 1921 etter hans idear. Han fekk høyra mykje frå røynde sjøfolk for desse ideane sine, går det fram av eit større intervju med Jøsenfjord-sjefen i Aftenbladet 31. juli 1954.

Magnus Kalheim teikna av Henry Imsland. 
Båten var så høg - samanlikna med samtidige fjordabåtar, at den såg rar ut. Sjøfolk spådde den ein dårleg skjebne. Den ville bli umulig å manøvrera til kai, Dermed våga ikkje Kalheimen å gjera heilt slik han hadde tenkt. Han ville utnytta promenade-dekket, men venta med det til det viste seg at båten klarte seg bra. Fyrst kom lugarane akter og seinare glassalongen midtskips. Desse forbetringane gjorde "Fisterfjord" til ein svært populær båt blant dei reisande med kaffilukt i gangane, messingklinging og sprø lampaglas i salongane. Farten var ikke stor og motoren rista, men folk var ikkje utskjemde på den tida. Dei tykte "Fisterfjord" var eit stort framskritt.

- Båtbyggjaren rømde til skogs då "Fisterfjord" var sjøsett. Den låg skeiv på sjøen, blei det sagt. Alle som har interessert seg for gamle fjordabåtar har høyrt det. Om det er like sant som dette om Nordsjø-turane, tvilar eg på.